تجلی نور در معماری ایرانی-اسلامی: از مفاهیم عرفانی تا عناصر کالبدی نورگیر در معماری

نور به عنوان عنصری فرامادی، نقشی محوری در شکل گیری فضاها و بناهای مذهبی و سنتی ایفا می کند. در خصوص مبانی نظری هدف از این پژوهش، تبیین جایگاه نور در معماری ایرانی-اسلامی و بررسی پیوند میان حکمت عرفانی و کالبد معماری و همچنین تحلیل نقش نور در زیبایی شناسی و حس معنوی بوده است. در انتها نمونه ای از تجلیات کالبدی و نمادین نور در معماری از جمله مقرنس محراب و گنبد و عناصر کالبدی نورگیر همراه با تفاسیر عرفانی و نحوه ارتباط با نور معرفی گردیده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی بوده و گردآوری اطلاعات به شیوه کتابخانه ای با استناد به متون تخصصی، مقالات و منابع معتبر انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نور در معماری اسلامی تنها ابزاری برای روشنایی نیست، بلکه نمادی از تجلی الهی (نورالانوار) و پلی میان عالم ماده و معناست. معماران سنتی با بهره گیری از عناصری همچون مقرنس، محراب، شیشه های رنگی و ارسی، نور را مدیریت کرده تا علاوه بر پاسخگویی به نیازهای اقلیمی، سلسله مراتبی از تاریکی به روشنایی ایجاد کنند که منجر به تعالی روح و درک زیبایی شناسانه فضا توسط مخاطب شود.

کلیدواژه ها:

معماری ایرانی-اسلامی ، نور ، عرفان اسلامی ، زیبایی شناسی ، عناصر نورگیر