شهرسازی و شهر هوشمند (فراترکیب مولفه های کلیدی توسعه پایدار شهری با رویکرد آینده پژوهی)

شهر هوشمند به عنوان رویکردی نوین در شهرسازی معاصر، با هدف ارتقای کیفیت زندگی، پایداری محیطی و کارایی خدمات شهری مطرح شده است. با این حال، فقدان یک چارچوب نظری منسجم مبتنی بر اصول شهرسازی ایرانی-اسلامی و همچنین خلا پژوهش های فراترکیب در این حوزه، موجب شده است تا بسیاری از طرح های توسعه شهری در ایران از تحقق مولفه های واقعی شهر هوشمند فاصله بگیرند. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی مولفه های کلیدی شهر هوشمند در پارادایم شهرسازی پایدار انجام شده است. روش پژوهش از نوع کیفی با رویکرد فراترکیب و تحلیل محتوای سیستماتیک است. جامعه پژوهش شامل ۴۲ مقاله علمی-پژوهشی از پایگاه نورمگز و مجلات معتبر داخلی در بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۴ است که با استفاده از روش CASP غربالگری شدند. یافته ها نشان داد که مولفه های شهر هوشمند در شهرسازی ایران در ۶ بعد اصلی قابل طبقه بندی است: (۱) حکمروایی هوشمند و مشارکت شهروندان، (۲) حمل ونقل و زیرساخت های هوشمند، (۳) انرژی پایدار و محیط زیست شهری، (۴) اقتصاد هوشمند و نوآوری، (۵) جامعه هوشمند و سرمایه اجتماعی، و (۶) طراحی شهری تاب آور و پدافند غیرعامل. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تحقق شهر هوشمند در ایران مستلزم بازتعریف نقش شهرسازان از «طراح کالبد» به «تسهیل گر فرآیندهای هوشمندسازی» و همچنین اصلاح برنامه های چهارم تا ششم توسعه در بخش ارتباطات و فناوری اطلاعات شهری است.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، شهرسازی پایدار ، فراترکیب ، حکمروایی هوشمند ، تاب آوری شهر