خوانش معماری مسجد جامع اصفهان از سه دیدگاه پدیدارشناسی، گونه شناسی و نشانه شناسی

مسجد جامع اصفهان به عنوان یکی از کهن ترین و لایه مندترین بناهای مذهبی ایران، نه فقط یک فضای عبادی، بلکه متنی فرهنگی است که در طول قرون متمادی بازنویسی شده است. این مقاله با عنوان «خوانش معماری مسجد جامع اصفهان از سه دیدگاه پدیدارشناسی، گونه شناسی و نشانه شناسی» تلاش می کند تا معماری این بنا را فراتر از توصیف فرمی، در نسبت با تجربه زیسته، الگوی فضایی و معانی پنهان آن تحلیل کند. از منظر تاریخی، مسجد جامع اصفهان از یک مسجد اولیه شبستانی در قرون نخستین اسلامی، به مجموعه ای چهارایوانی با گنبدخانه های شاخص در دوره سلجوقی و سپس لایه های تزئینی و فضایی متاخر در دوره های ایلخانی، صفوی و پساصفوی تحول یافته است. در بخش پدیدارشناسی، بر تجربه حسی و ادراکی فضا، حرکت، نور و سلسله مراتب ورود تا صحن و گنبدخانه تاکید می شود؛ در بخش گونه شناسی، تحول الگوی فضایی از شبستان ستون دار به مسجد چهارایوانی و جایگاه این بنا در تکوین «گونه مسجد ایرانی» بررسی می گردد؛ و در بخش نشانه شناسی، عناصر کالبدی همچون ایوان ها، محراب ها، کتیبه ها، نسبت های فضایی و جهت گیری قبله به مثابه نشانه ها و رمزگان فرهنگی تحلیل می شوند. نتیجه مقاله نشان می دهد که مسجد جامع اصفهان تجسم عینی پیوند میان معماری، فرهنگ و معنا در بستر شهر ایرانی-اسلامی است.

کلیدواژه ها:

مسجد جامع اصفهان ، خوانش معماری ، فرهنگ معماری ، معماری ایرانی- اسلامی