تلفیق معماری بیوفیلیک و واقعیت های توسعه یافته XR و هوش مصنوعی: مرور سیستماتیک کاربردها، اثربخشی و چالش های آتی

تحول الگوهای زیست انسانی در محیط های مصنوع، نقش کیفیت فضایی را در سلامت روان و بهزیستی کاربران بیش از پیش برجسته ساخته است. در این میان، معماری بیوفیلیک به عنوان رویکردی موثر برای بازپیوند انسان و طبیعت مطرح شده و هم زمان، پیشرفت فناوری های نوین نظیر واقعیت های توسعه یافته (XR) و هوش مصنوعی (AI) ظرفیت های تازه ای برای طراحی، ارزیابی و بهینه سازی فضاهای بیوفیلیک فراهم آورده است. با وجود رشد پژوهش ها در این حوزه میان رشته ای، پراکندگی مطالعات و فقدان سنتز نظام مند موجب شده است تصویری یکپارچه از کاربردها، اثربخشی و چالش های این تلفیق فناورانه ارائه نشود. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر ارائه یک مرور سیستماتیک از مطالعات مرتبط با تلفیق معماری بیوفیلیک، XR و AI به منظور شناسایی حوزه های کاربرد، روش های ارزیابی و پیامدهای انسانی آن هاست. این پژوهش با بهره گیری از چارچوب PRISMA انجام شده و مقالات علمی منتشرشده در پایگاه های معتبر بین المللی بر اساس معیارهای ورود و خروج مشخص مورد بررسی و سنتز کیفی قرار گرفته اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که XR عمدتا به عنوان ابزاری برای شبیه سازی تجربه فضایی، ارزیابی ادراک محیطی و آزمایش سناریوهای طراحی بیوفیلیک به کار رفته است، در حالی که AI نقش محوری در تحلیل داده های رفتاری و فیزیولوژیک، طراحی مولد و شخصی سازی تجربه کاربران ایفا می کند. نتایج همچنین حاکی از تاثیر مثبت این رویکرد تلفیقی بر کاهش استرس، ارتقای تمرکز و افزایش رضایت فضایی کاربران است؛ هرچند چالش هایی نظیر محدودیت های فنی، هزینه های اجرایی، مسائل اخلاقی و فقدان چارچوب های ارزیابی استاندارد همچنان وجود دارد. در جمع بندی، این مقاله با ارائه یک چارچوب تحلیلی یکپارچه، مسیرهای پژوهشی آتی و فرصت های کاربردی را برای توسعه فضاهای معماری پایدار، انسان محور و داده محور تبیین می نماید.

کلیدواژه ها:

معماری بیوفیلیک ، واقعیت های توسعه یافته (XR) ، هوش مصنوعی ، سلامت و بهزیستی انسان ، مرور سیستماتیک