برنامه ریزی راهبردی توسعه فضاهای زیرسطحی شهر تهران با بهره گیری از تجارب خارجی (چارچوب سیاستی–فضایی برای حکمرانی زیرزمین شهری)

رشد جمعیت، تراکم عملکردی، کمبود زمین و تعارضات کاربری در سطح زمین، بسیاری از کلان شهرها را به سمت توسعه فضاهای زیرسطحی سوق داده است. تهران نیز به دلیل محدودیت های کالبدی، فشار ترافیکی، کمبود فضاهای عمومی، الزامات پدافند غیرعامل و همچنین ضرورت توسعه شبکه های حمل ونقل ریلی و زیرساخت های حیاتی، نیازمند یک رویکرد راهبردی و یکپارچه برای مدیریت و توسعه زیرزمین شهری است. مسئله اصلی این پژوهش نبود چارچوب حکمرانی و برنامه ریزی راهبردی برای «زیرزمین» به عنوان یک منبع محدود و چندمنظوره در تهران است؛ به گونه ای که پروژه های زیرسطحی عمدتا پروژه محور، بخشی و بدون هماهنگی نهادی اجرا می شوند. هدف پژوهش، تدوین یک چارچوب راهبردی برای توسعه فضاهای زیرسطحی تهران با بهره گیری از تجارب منتخب جهانی است. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل تطبیقی نمونه های خارجی، مرور اسناد سیاستی و استخراج ابعاد کلیدی (حقوقی–نهادی، فنی–ایمنی، زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی–فضایی) است. یافته ها نشان می دهد که موفق ترین شهرها در توسعه زیرسطحی، سه عنصر را هم زمان برقرار کرده اند: (۱) نظام مالکیت و حقوق توسعه زیرزمین، (۲) برنامه ریزی سه بعدی و نقشه های یکپارچه زیرسطحی، (۳) سازوکار هماهنگی نهادی و ارزیابی ریسک. بر مبنای این یافته ها، مقاله یک مدل راهبردی پیشنهادی برای تهران ارائه می کند که شامل چشم انداز، اهداف راهبردی، سیاست ها، اقدامات اجرایی و شاخص های پایش است.

کلیدواژه ها:

زیرزمین شهری ، برنامه ریزی سه بعدی ، حکمرانی شهری ، توسعه زیرسطحی ، تهران ، برنامه ریزی راهبردی