هدررفت مصالح در ساخت وساز و تخریب در ایران: پیامدهای زیست محیطی و مسیر گذار به ساخت وساز پایدار

صنعت ساخت وساز یکی از بزرگ ترین مصرف کنندگان منابع طبیعی و در عین حال از اصلی ترین تولیدکنندگان سهم (Construction and Demolition Waste: CDW) پسماند در جهان است. پسماندهای ساخت وساز و تخریب قابل توجهی از کل جریان مواد و زباله های شهری را تشکیل می دهند و در صورت مدیریت ناپایدار، موجب تخلیه سریع منابع معدنی، افزایش انتشار گازهای گلخانه ای، تخریب اکوسیستم ها و آلودگی خاک و آب می شوند. این مقاله با تمرکز بر ایران و با اتکا بر مقالات علمی داوری شده و گزارش های پژوهشی بین المللی و داخلی منتشرشده تا سال های ۲۰۲۴–۲۰۲۵، به بررسی کمیت و ترکیب نخاله های ساختمانی، آثار زیست محیطی استخراج و دفع مصالح (نظیر سیمان، سنگدانه ها، فولاد و آلومینیوم)، وضعیت فعلی مدیریت CDW و راهکارهای فنی، مدیریتی و سیاستی برای حرکت به سوی ساخت وساز پایدار و اقتصاد چرخشی می پردازد. شواهد نشان می دهد که در کنار رشد شهرنشینی و نوسازی بافت های فرسوده، حجم CDW در شهرهای بزرگ ایران رو به افزایش است و سهم بازیافت همچنان محدود باقی مانده است. نتایج این مرور نشان می دهد که ترکیب راهبردهای طراحی برای دمونتاژ، توسعه بازیافت مصالح معدنی به ویژه بتن، اصلاح مقررات و ایجاد مشوق های اقتصادی می تواند به طور معناداری هدررفت مصالح و فشارهای زیست محیطی بخش ساختمان در ایران را کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

پسماند ساخت وساز و تخریب ، هدررفت مصالح ، بازیافت بتن ، ساخت وساز پایدار ، محیط زیست