تبیین الگوی مدیریت جامع شهرهای هوشمند و تاب آور با رویکرد بازآفرینی پایدار فضاهای معماری و زیرساخت های عمرانی

رشد فزاینده شهرنشینی، گسترش پیچیدگی های مدیریتی و افزایش مخاطرات طبیعی و انسان ساخت، مدیریت شهری را با چالش های متعددی در حوزه زیرساخت های عمرانی، فضاهای معماری و حکمرانی شهری مواجه کرده است. در چنین شرایطی، بهره گیری از رویکرد شهرهای هوشمند و تاب آور به عنوان یکی از راهبردهای نوین توسعه شهری، نقش مهمی در ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، افزایش بهره وری زیرساخت ها و تحقق اهداف توسعه پایدار ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی مدیریت جامع شهرهای هوشمند و تاب آور با تاکید بر بازآفرینی پایدار فضاهای معماری و زیرساخت های عمرانی انجام شده است. روش تحقیق از نوع کاربردی و توسعه ای بوده و با رویکرد آمیخته (کیفی کمی) اجرا شده است. در مرحله نخست، با استفاده از مطالعات کتابخانه ای و مرور نظام مند ادبیات پژوهش، شاخص های اولیه استخراج گردید. سپس به منظور غربالگری و تایید شاخص ها، روش دلفی در دو مرحله با مشارکت ۱۵ نفر از خبرگان حوزه های عمران، معماری و مدیریت شهری به کار گرفته شد. در ادامه، به منظور تحلیل روابط میان شاخص ها و تعیین سطوح اثرگذاری و اثرپذیری آن ها، از مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) و تحلیل MICMAC استفاده شد. همچنین برای ارزیابی میزان تاب آوری کالبدی، شاخص ریاضی تاب آوری (Rc) طراحی و در قالب سناریوهای مختلف مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که زیرساخت های اطلاعاتی مبتنی بر سامانه های اطلاعات جغرافیایی (GIS) و اینترنت اشیاء (IoT) به عنوان مهم ترین عوامل محرک در شکل گیری شهرهای هوشمند و تاب آور شناخته می شوند. همچنین حکمرانی داده محور، پایش هوشمند زیرساخت ها، معماری انعطاف پذیر و استفاده از مصالح نوین، نقش تعیین کننده ای در ارتقای تاب آوری کالبدی و افزایش کارایی مدیریت شهری دارند. یافته ها بیانگر آن است که تلفیق فناوری های هوشمند با برنامه ریزی کالبدی و بازآفرینی شهری می تواند به شکل گیری الگوی یکپارچه ای منجر شود که ضمن افزایش پایداری زیرساخت ها، زمینه توسعه متوازن و پایدار شهرها را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، تاب آوری شهری ، بازآفرینی پایدار ، مدیریت شهری ، معماری پایدار