شناسایی و تحلیل چالش های جایگزینی گونه های غیربومی با گونه های بومی در طراحی محیط شهری: رویکردی اکولوژیکی، مدیریتی و اقتصادی

فضای سبز شهری در دهه های اخیر به عنوان یکی از ستون های بنیادین پایداری شهری در جهان مطرح شده و نقش آن در ارتقای کیفیت زیست محیطی، کارکردهای اجتماعی و کارآمدی مدیریت شهرهای بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. با وجود گسترش ادبیات مربوط به خدمات اکوسیستمی، تاب آوری شهری و مدیریت محیط زیست، خلاهای قابل توجهی در تحلیل منسجم و حمایت از نقش واقعی فضای سبز در پایداری شهری ایران مشاهده می شود. هدف این پژوهش بازخوانی نظام مند کتابخانه های و اسناد به منظور تبیین مکان فضای سبز شهری در فرآیند توسعه پایدار و ارائه منابع مفهومی برای ارتقای سیاست گذاری و برنامه ریزی شهری است. روش پژوهش بر اساس اسناد و مدارک و بررسی منابع علمی، گزارش های سازمانی، طرح های جامع و تفصیلی شهرها، آیین نامه های شهرداری ها و اسناد بین المللی مرتبط با کتابخانه پایدار شهری است. انتخاب و غربال منابع کیفیت های شفاف ورود و خروج، معتبر علمی، سال انتشار و میزان ارتباط مفهومی انجام شده و داده های حاصل از آن با روش تحلیل مفهومی کدگذاری شده است. این پژوهش ها نشان می دهند که فضای سبز شهری، علاوه بر کارکردهای زیست محیطی مانند کاهش، تعدیل محیط حرارتی، افزایش نفوذپذیری مستقیم آب و تقویت توسعه یافته های زیستی، در محیط های اجتماعی و اقتصادی نیز نقشی ساختاری ایفا می کند و با افزایش سرمایه اجتماعی، بهبود سلامت شهروندی، افزایش ارزش اقتصادی اراضی و افزایش رضایت مندی ارتباط عمومی می شود. با این حال، سیاست گذاری نشدن، ضعف یک نظام نگهداشت، داده های دقیق و مشخص نبودن شاخص های ارزیابی پایداری در شهرداری ها از مهم ترین چالش های اجرای نقش واقعی فضای سبز در پایداری شهری ایران می شود. نتیجه گیری پژوهش بیانگر ضرورت تدوینی یکپارچه را بر اساس اسنادی برای مدیریت فضای سبز شهری، جایگاه بازتعریف آن در سیاست گذاری شهری و طراحی شاخص های قابل اندازه گیری پایداری است. بر این اساس، پیشنهاد می شود که شهرداری ها با بهره گیری از الگوهای موفق بین المللی و تحلیل اسناد ملی، تحقیقاتی را برای برنامه ریزی، ارزیابی و توسعه فضای سبز ایجاد کنند.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، پایداری شهری ، خدمات اکوسیستمی ، مدیریت شهری ، توسعه پایدار ، اجتماعی ، سیاست گذاری شهری