نقش مدرنیته در بازآفرینی معماری ایران در دوره پهلوی دوم؛ مطالعه تطبیقی کاخ رامسر و کاخ مروارید

مدرنیته یکی از موثرترین نیروهای تحول در قرن بیستم، ساختار کالبدی، فضایی و معنایی معماری و شهر را دگرگون ساخت. دوره پهلوی به ویژه پهلوی دوم، نقطه عطفی در مواجهه نظام مند با مدرنیته و الگوهای توسعه شهری غربی محسوب می شود. این دوره شاهد ورود فناوری، مصالح، زبان فرمی نوین و آغازگر نوعی بازآرایی درک از فضا، نظم شهری و بازتعریف هویت معماری است. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش مدرنیته در بازآفرینی معماری ایران، به بررسی تحولات گفتمانی و کالبدی این دوره پرداخته و دو نمونه شاخص یعنی کاخ رامسر و کاخ مروارید را به عنوان مطالعات موردی تحلیل می کند. روش تحقیق مبتنی بر رویکرد تحلیلی–تطبیقی و متکی بر مطالعات تاریخی، اسناد معماری و تحلیل کیفی ویژگی های فرمی، فضایی و مفهومی بناها است. یافته های تحقیق نشان می دهد که مدرنیته در این دوره صرفا اقتباس سبک شناختی نبوده، بلکه به عنوان گفتمان تحول آفرین، موجب تغییر در سازماندهی فضا، رابطه بنا با منظر، مفهوم عملکرد و بازتعریف نمادهای قدرت و زندگی مدرن گردید. در این چارچوب، کاخ رامسر بازتابی از تلفیق زبان کلاسیک و مدرن در بستری طبیعی و نمادین است، در حالی که کاخ مروارید نماینده گرایش های فرمال مدرن، پویایی حجمی و فاصله گیری از سنت های تزیینی پیشین است. نتایج پژوهش حاکی است که مدرنیته را یکی از محرک های آغازین بازآفرینی معماری و کالبد شهری ایران در دوره گذار به الگوی توسعه نوین غربی تلقی کرد؛ فرایندی که زمینه ساز تغییر در سیمای شهری، نظام نشانه ای معماری و شیوه تولید فضا شد. این مطالعه می تواند به غنای مباحث نظری بازآفرینی شهری از منظر تاریخ معماری معاصر ایران کمک نماید.

کلیدواژه ها:

مدرنیته ، معماری پهلوی ، بازآفرینی شهری ، کاخ رامسر ، کاخ مروارید ، هویت معماری