تحلیل سناریوهای آینده تحولات کالبدی سکونتگاه های غیررسمی در افق ۱۴۲۰ (مطالعه موردی: منطقه ۱۹ شهر تهران)

سکونتگاه های غیررسمی به عنوان یکی از چالش های پایدار توسعه شهری در کلان شهرهای کشورهای درحال توسعه، همواره در معرض تحولات پیچیده کالبدی قرار داشته اند. منطقه ۱۹ شهر تهران به دلیل تمرکز بالای این نوع سکونتگاه ها، شرایط محیطی خاص و مداخلات متنوع برنامه ریزی، نمونه ای شاخص برای مطالعه آینده تحولات کالبدی محسوب می شود. پژوهش حاضر با هدف تحلیل سناریوهای آینده تحولات کالبدی سکونتگاه های غیررسمی در افق ۱۴۲۰ انجام شده و تلاش دارد با بهره گیری از رویکرد آینده پژوهی، تصویری نظام مند از مسیرهای محتمل تحول این فضاها ارائه دهد. روش تحقیق در این پژوهش ترکیبی و مبتنی بر سناریونویسی راهبردی است. در گام نخست، متغیرهای کلیدی موثر بر تحولات کالبدی سکونتگاه های غیررسمی با اتکا به مطالعات اسنادی، اسناد فرادست شهری و مرور ادبیات موضوع شناسایی شد. سپس با استفاده از روش تحلیل اثرات متقاطع و به کارگیری نرم افزار MICMAC، روابط متقابل میان متغیرها و میزان تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آن ها تحلیل گردید. در ادامه، به منظور درک الگوهای فضایی تحولات کالبدی، از قابلیت های سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای تحلیل توزیع فضایی و پهنه بندی کیفی وضعیت کالبدی سکونتگاه ها بهره گرفته شد. یافته های پژوهش نشان می دهد متغیرهایی نظیر سیاست های مداخله شهری، کیفیت زیرساخت های کالبدی، الگوی کاربری زمین و دسترسی به خدمات شهری، نقش کلیدی در شکل دهی سناریوهای آینده دارند. بر این اساس، سه سناریوی اصلی شامل «تداوم وضع موجود»، «مداخله حداقلی کنترل شده» و «بازآفرینی کالبدی پایدار» برای افق ۱۴۲۰ تدوین شد. نتایج پژوهش بر ضرورت به کارگیری رویکرد سناریونویسی به عنوان ابزاری تصمیم یار در مدیریت و هدایت تحولات کالبدی سکونتگاه های غیررسمی تاکید دارد و می تواند مبنایی برای سیاست گذاری و پژوهش های آتی در این حوزه فراهم آورد

کلیدواژه ها:

سناریونویسی راهبردی ، آینده پژوهی شهری ، تحولات کالبدی ، سکونتگاه های غیررسمی ، منطقه ۱۹ شهر تهران ، افق ۱۴۲۰