بازشناسی مولفه های تجربه زیسته در معماری مساجد دوره صفوی: رویکردی در بازآفرینی فضاهای شهری

در پارادایم معماری سنتی ایران، فضا نه یک ظرف فیزیکی صلب، بلکه بستری برای شکل گیری کیفیات وجودی و ادراکی است که در مطالعه حاضر تحت عنوان «تجربه زیسته»، بازشناخته می شود. مساجد دوره صفوی به عنوان تبلور انسجام میان کالبد و معنا، عالی ترین الگوهای تعامل میان انسان و محیط قدسی را در قالب سازمان فضایی، هندسه و نظام نوری ارائه می دهند. پژوهش حاضر با هدف استخراج این دانش بومی و تبیین چگونگی تکوین تجربه ادراکی مخاطب در این فضاها، به دنبال یافتن راهکارهایی برای ارتقای کیفیات فضایی در بازآفرینی شهری معاصر بوده و با رویکرد کیفی-تفسیری - تاریخی انجام شده است. داده ها از طریق تحلیل متون و واکاوی تطبیقی عناصر کالبدی گردآوری شده اند. بررسی لایه های فضایی از جمله صحن، ایوان، گنبدخانه و تحلیل مولفه هایی چون تناسبات هندسی، سلسله مراتب ورود و نظام نورپردازی، چگونگی برساخت یک ادراک عمیق فضایی و تقویت پیوند میان ناظر و محیط را آشکار می سازد. یافته های نشان می دهد که پیوند منسجم میان هندسه قدسی و سطوح نمادین در مساجد صفوی، شرایطی را فراهم می آورد که مخاطب فراتر از یک مشاهده گر منفعل، به بخشی از هویت فضا بدل شده و نوعی تعلق مکانی متعالی، را تجربه می کند. نتایج حاصل از این بازشناسی، چارچوبی از دانش بومی را ارائه می دهد که می تواند به عنوان رویکردی میان رشته ای در فرایند بازآفرینی شهری، برای بازیابی هویت و غنای ادراکی در فضاهای عمومی معاصر مورداستفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری سنتی ایران ، تجربه زیسته ، مساجد دوره صفوی ، بازآفرینی شهری