بررسی تجربه بازآفرینی شهری از منظر بهزیستی روانی–معنایی ساکنان بافت های فرسوده (مطالعه موردی: اسلامشهر)

بازآفرینی شهری در بافت های فرسوده شهرهای پیرامونی تهران، از جمله اسلامشهر، فرایندی چند بعدی است که علاوه بر بهبود وضعیت کالبدی و اقتصادی، پیامدهای عمیقی بر تجربه زیسته و احساس بهزیستی ساکنان برجای می گذارد. با این حال، بعد بهزیستی روانی–معنوی به عنوان یکی از لایه های عمیق کیفیت زندگی شهری در بسیاری از سیاست ها و پژوهش های مرتبط با بازآفرینی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی تجربه بازآفرینی شهری از منظر بهزیستی روانی–معنوی ساکنان بافت های فرسوده در اسلامشهر و تبیین نحوه دگرگونی ادراکات، هیجانات و معانی ذهنی آنان در مواجهه با مداخلات بازآفرینی است. این مطالعه با رویکرد کیفی و بر پایه روش پدیدارشناسی تفسیری انجام شده است؛ بدین منظور، با استفاده از نمونه گیری هدفمند، با تعدادی از ساکنان دارای سابقه سکونت طولانی و تجربه مستقیم مواجهه با طرح های نوسازی و بازآفرینی مصاحبه نیمه ساخت یافته عمیق صورت گرفت و داده ها پس از پیاده سازی با روش تحلیل مضمون در چارچوب پدیدارشناسی تحلیل شدند. یافته ها نشان می دهد ادراک ساکنان از ابعاد مختلف بازآفرینی، به ویژه بهبود محیط کالبدی، ارتقای احساس امنیت، تغییر در روابط همسایگی و نحوه مشارکت در فرایند تصمیم سازی، با سطوح متفاوتی از معنا، امید، احساس تعلق محله ای و انسجام درونی پیوند می یابد. تم های استخراج شده بیانگر دوگانگی امید و نگرانی در برابر تغییر، تحول در احساس هویت و تعلق محله ای، بازتعریف معنای زندگی شهری و نقش اعتماد به مدیریت شهری در شکل گیری بهزیستی روانی–معنوی ساکنان است. نتایج حاکی از آن است که توجه به شاخص های روانی–معنوی، در کنار معیارهای کالبدی و اقتصادی، شرط مهمی برای تحقق بازآفرینی انسان محور و پایدار در بافت های فرسوده شهرهای پیرامونی تهران به شمار می آید.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، بافت های فرسوده ، بهزیستی روانی–معنوی ، پدیدارشناسی ، اسلامشهر