رابطه بین تعاملات اجتماعی در فضاهای عمومی و شاخص های طراحی شهری از منظر روان شناسی محیطی: تحلیل پدیدارشناختی تجربیات زیسته شهروندان تهران

در این پژوهش با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی و روش تحلیل کلایزی، به بررسی تجربیات زیسته شهروندان تهران از تعاملات اجتماعی در فضاهای عمومی شهری و نقش شاخص های طراحی شهری در تسهیل یا محدودیت این تعاملات می پردازد. داده ها از طریق هفت مصاحبه نیمه ساختاریافته با شهروندان تهرانی (با تنوع سنی، جنسیتی و محل سکونت) گردآوری شد. تحلیل هفت مرحله ای کلایزی منجر به استخراج سه بعد بنیادین گردید: امنیت ادراکی و خوانایی فضا (نور کافی، دید باز و نظارت طبیعی)، تلطیف روانی از طریق طبیعت و عناصر حسی مشترک (درختان، سایه، صدای آب)، و تنظیم حریم از طریق چیدمان انعطاف پذیر مبلمان شهری (فاصله دو تا سه متری، زاویه دار بودن نشیمن ها و تنوع تک نفره تا گروهی). یافته ها نشان داد که این ابعاد با یکدیگر هم افزایی دارند و فقدان هر یک می تواند حضور پایدار و تعامل غیررسمی را مختل کند. تفاوت های نسلی نیز مشاهده شد؛ جوانان بر دسترسی دیجیتال و طراحی جذاب بصری تاکید داشتند، در حالی که سالمندان به کف صاف، نشیمن پشتی دار و امکانات بهداشتی اولویت می دادند. نتایج بر ضرورت طراحی انسان محور و فراگیر در فضاهای عمومی تهران تاکید می کند که می تواند انزوای اجتماعی را کاهش دهد، حس تعلق مکانی را تقویت کند و به بهبود سلامت روان و انسجام اجتماعی کمک نماید.

کلیدواژه ها:

تعاملات اجتماعی ، فضاهای عمومی شهری ، روان شناسی محیطی ، طراحی شهری ، پدیدارشناسی توصیفی ، تهران