بازخوانی نقش عملکردی حیاط مرکزی در کالبد معماری خانه های قاجاری ایران در اقلیم گرم و خشک

معماری سنتی ایران، به ویژه در اقلیم گرم و خشک، مبتنی بر اصول پایدار و پاسخ گو به محیط زیست بوده است. بررسی عملکرد حیاط مرکزی در خانه های قاجاری، به عنوان یکی از مهم ترین عناصر کالبدی معماری، زمینه ای فراهم می کند تا ارتباط میان طراحی فضایی، آسایش حرارتی و تعاملات اجتماعی به طور علمی تحلیل شود. مولفه هایی همچون، جهت گیری حیاط، نسبت طول به عرض، شکل هندسی حیاط، انعطاف پذیری، تهویه طبیعی، نور و سایه، سلسله مراتب حرکتی، انطباق فرهنگی من جمله شاخصه های تاثیرگذار بر هویت حیاط مرکزی هستند. در این پژوهش تلاش شده برای رسیدن به اهداف، نقش حیاط مرکزی در معماری خانه های سنتی ایران در دوران قاجار بررسی شود تا عوامل موثر بر شاخصه های حیاط مرکزی در این اقلیم شناخته شود. این مقاله به دنبال بازخوانی نقش عملکردی حیاط مرکزی در کالبد معماری خانه های قاجاری ایران در اقلیم گرم و خشک از طریق مقایسه تطبیقی در چهار نمونه مد نظر با یک وجه مشترک مشتمل بر وجود حیاط مرکزی بوده است. روش تحقیق در این پژوهش، کیفی تحلیلی بوده و جمع آوری مطالب به روش کتابخانه ای و مشاهده میدانی انجام شده است. در فرآیند آنالیز موضوع پژوهش و در جهت شاخص سازی عوامل تاثیرگذار بر مولفه های حیاط مرکزی، تعداد چهار خانه قاجاری با فرم های حیاط مرکزی در شهرهای شاخص اقلیم مذکور انتخاب شدند. نتایج پژوهش حاکی از آن است حیاط مرکزی در معماری سنتی ایران، به ویژه در دوره قاجار و اقلیم گرم و خشک، الگویی پایدار، انعطاف پذیر و چندلایه است که می تواند به عنوان منبعی ارزشمند برای بازاندیشی در طراحی مسکن معاصر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خانه های قاجاری ، حیاط مرکزی ، اقلیم گرم و خشک ، عملکرد اقلیمی ، تطبیق قیاسی