طراحی الگوی یادگیری خودراهبر در دانش آموزان با تاکید بر افق های نوین فناوری های آموزشی و هوش مصنوعی

در عصر تحولات دیجیتال و ظهور فناوری های نوین، یادگیری خودراهبر به عنوان رکن حیاتی موفقیت و یادگیری مادام العمر شناخته می شود. با این حال، انتقال کامل مسئولیت یادگیری به دانش آموزان در محیط های سنتی، غالبا با چالش های شناختی و فقدان مهارت های برنامه ریزی ساختاریافته مواجه است. پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی مفهومی و ساختاریافته برای یادگیری خودراهبر در دانش آموزان، با تاکید بر توانمندسازی عاملیت یادگیرنده از طریق هوش مصنوعی انجام شده است. این مطالعه از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر روش شناسی، یک پژوهش سنتزپژوهی است که با بهره گیری از چارچوب PRISMA و مدل رابرتز، متون علمی معتبر بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ را تحلیل کرده است. از میان ۲۸۴ سند بازیابی شده، ۳۴ منبع کلیدی بر اساس معیارهای ورود و خروج انتخاب و با استفاده از روش تحلیل مضمون ۶ مرحله ای براون و کلارک کدگذاری شدند. یافته های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی در ساختار یادگیری خودراهبر نقشی فراتر از یک ابزار کمکی ایفا کرده و به عنوان «داربست ساز هوشمند» و «عامل واسطه گر شناختی» عمل می کند. الگوی نهایی در سه مرحله طراحی شد: ۱) تشخیص و برنامه ریزی (تحلیل شکاف های دانشی)، ۲) اجرای یادگیری (داربست سازی پویا و بازخورد آنی)، و ۳) ارزیابی فراشناختی (تولید پرسش های تاملی برای تقویت خودتنظیمی). همچنین، ملاحظات اخلاقی از جمله سوگیری الگوریتمی، حریم خصوصی داده ها و خطر تشدید شکاف دیجیتال به عنوان چالش های اصلی پیاده سازی شناسایی شدند. نتیجه گیری می شود که موفقیت این الگو در گرو توازن دقیق میان عاملیت انسانی و دقت الگوریتمیک است. در این پارادایم نوین، نقش معلم از انتقال دهنده دانش به «معمار تجارب یادگیری» تغییر می یابد. پیشنهاد می شود برای پیاده سازی این الگو، رویکرد گام به گام از طریق «سندباکس های آموزشی» در پیش گرفته شود تا ضمن حفظ عاملیت دانش آموز، عدالت دیجیتال و اخلاق آموزشی تضمین گردد.

کلیدواژه ها:

یادگیری خودراهبر ، هوش مصنوعی ، داربست ساز هوشمند ، سنتزپژوهی ، یادگیری مادام العمر ، عاملیت دانش آموز.