تجربه زیسته دختران دبیرستانی از تحقیر اجتماعی در فضای مجازی: یک مطالعه پدیدارشناختی در شهرستان بم

گسترش فراگیر شبکه های اجتماعی مجازی، در کنار تسهیل پیوندهای ارتباطی، به بستری برای بازتولید خشونت های نمادین و بروز اشکال نوپدیدی از فرودست سازی اجتماعی بدل شده است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجربه زیسته دختران دبیرستانی شهرستان بم از مصادیق، پیامدها و راهبردهای مواجهه با تحقیر اجتماعی در فضای مجازی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل ۳۰ نفر از دانش آموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر بم بودند که به شیوه نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و داده ها از طریق مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته تا مرحله اشباع نظری گردآوری شد. تحلیل داده ها به روش تحلیل مضمون صورت پذیرفت و برای اعتبارسنجی کیفی از معیارهای چهارگانه لینکلن و گوبا بهره گرفته شد. یافته ها نشان داد مصادیق تحقیر اجتماعی در شش مضمون اصلی شامل «تحقیر مبتنی بر کلیشه های جنسیتی»، «تمسخر ظاهر و سبک زندگی»، «برچسب زنی و سلب اعتبار نمادین»، «نقض حریم خصوصی و افشای اطلاعات»، «طرد و نادیده انگاری جمعی» و «ارعاب و خشونت روانی» صورت بندی می شود. این تجارب با پیامدهایی در سطوح روانی (کاهش عزت نفس، شرم و اضطراب)، اجتماعی (بی اعتمادی، انزوای ارتباطی) و تحصیلی همراه بوده است. همچنین مشارکت کنندگان برای مهار این فشارها از راهبردهای فناورانه (مسدودسازی و خروج از شبکه ها) و سازوکارهای حمایتی درون گروهی سود می جستند. در مجموع، تحقیر آنلاین امتداد ساختار قدرت جنسیتی در بستری دیجیتال است که مدیریت آن نیازمند توانمندسازی از طریق سواد رسانه ای و تقویت نهادهای حمایتی مدرسه و خانواده است.

کلیدواژه ها:

تحقیر اجتماعی ، فضای مجازی ، دختران نوجوان ، تجربه زیسته ، خشونت نمادین ، شهرستان بم.