بررسی پیامدهای اجتماعی و مذهبی حضور استعمار بر جوامع شیعی سواحل جنوبی خلیج فارس(۹۸۰-۹۰۷ق)

اهمیت استراتژیک، جایگاه جغرافیایی ویژه و منافع اقتصادی فراوانی که در سواحل جنوبی خلیج فارس وجود داشت، سبب شد استعمارگران پرتغالی در قرن دهم هجری بر مهم ترین کانون های جمعیتی شیعیان در این نواحی شامل مناطق بحرین، احساء و قطیف تسلط یابند و روزبه روز این سلطه را بیشتر کنند. حضور آنان منجر شد ترکان عثمانی به بهانه حمایت از ساکنین این نواحی به آنجا لشکرکشی کنند که در نتیجه شیعیان این مناطق دچار مشکلات متعددی شدند. از این رو پی جویی پیامدهای اجتماعی و مذهبی ناشی از حضور استعمار و راهبردهای شیعیان برای برون رفت از آن، هدف اصلی این مقاله است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بهره گیری از منابع کتابخانه ای، درصدد پاسخ به این سوال است که مهم ترین پیامدهای اجتماعی و مذهبی حضور استعمار بر جوامع شیعی سواحل جنوبی خلیج فارس در فاصله سال های ۹۰۷ تا ۹۸۰ ق چه بود؟ یافته ها نشان می دهد که گسترش تبلیغات تبشیری، کاهش نفوذ مذهبی دولت صفوی، تقویت مذهب سنت و تخریب نظام اداری و ناامنی اجتماعی از پیامدهای حضور استعمار در این منطقه به شمار می رود. بدین سبب، شیعیان دو راهبرد اساسی در برابر سیاست های پرتغالی ها و امپراتوری عثمانی اتخاذ نمودند: قیام های ضد استعماری- استبدادی و مهاجرت.

کلیدواژه ها:

استعمار ، پرتغال ، شیعیان ، بحرین ، احساء و قطیف