نسخه شناسی و گونه شناسی تذکره عرفانی منظوم «غوثیه» اثر بهاءالدین متو

تذکره های عرفانی از مهم ترین شاخه های ادبیات صوفیانه به شمار می آیند که در مسیر تحول تاریخی خود با عناوین متعددی همچون طبقات الصوفیه، ولی نامه و اولیانامه شناخته شده اند. شبه قاره هند و به ویژه ناحیه کشمیر که به سبب سیطره زبان و ادب فارسی در آن به «ایران صغیر» شهرت یافته است یکی از کانون های اصلی شکل گیری و گسترش این نوع آثار بوده است. در این بستر فرهنگی، تذکره منظوم غوثیه، سروده بهاءالدین متو (م. ۱۲۴۷ق)، که دفتر سوم از خمسه وی به شمار می رود، اهمیت ویژه ای دارد. این اثر در قالب مثنوی و در بحر خفیف مسدس مخبون (فعلاتن/فاعلاتن مفاعلن فع لن/فعلن) سروده شده و به بیان احوال و کرامات شیخ عبدالقادر جیلانی (م ۵۶۱ ه.ق) معروف به «غوث اعظم» و پیروان بی واسطه و باواسطه وی، به ویژه کسانی که در کشمیر می زیسته اند، اختصاص دارد. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با اتکا بر نسخه خطی موجود در کتابخانه گنج بخش اسلام آباد (شماره ۸۳۱۹)، به بررسی نسخه شناختی این اثر پرداخته و در چارچوب مباحث گونه شناسی تذکره ها، آن را به لحاظ شکلی و محتوایی بررسی کرده است و با مقایسه آن با دیگر تذکره های عرفانی مولف در شبه قاره هند و تبیین وجوه مشابهت و افتراق آنها، جایگاه آن را به عنوان نمونه ای از تذکره های عرفانی منظوم ناحیه ای تبیین می کند.

کلیدواژه ها:

بهاءالدین متو ، غوثیه ، تذکره عرفانی ، نسخه شناسی ، گونه شناسی