تحلیل تغییرات کاربری اراضی شهری با تاکید بر فرایند کالایی شدن فضا در شهر زاهدان با استفاده از داده های سنجش از دور

تغییرات کاربری اراضی و گسترش پیرامونی شهرها تحت­تاثیر فرایند کالایی­شدن، در سال های اخیر شدت یافته است. پژوهش حاضر، با هدف تحلیل روند تغییرات کاربری اراضی در یک دوره ۳۸ساله (۱۹۸۶ تا ۲۰۲۴) و بررسی پدیده کالایی­شدن فضای شهر زاهدان، صورت گرفته است. تلاش­شده با بهره گیری از داده های سنجش­ازدور و تصاویر طبقه بندی نظارت­شده، با استفاده از الگوریتم ماشین بردار (SVM )، تغییرات بلندمدت کاربری اراضی بررسی و نقش کالایی­شدن فضا تحلیل­شود؛ بنابراین تغییرکاربری زمین با استفاده از روش های تحلیل تغییر خالص و تحلیل ماتریس جدول بندی متقاطع بررسی­شد. یافته ها نشان می دهد، مناطق انسان­ساخت در طی دوره مورد مطالعه، از حدود۶.۳% به۱۴.۷% افزایش داشته است. اراضی بایر از ۹۲ %  به ۸۲% روند کاهشی حدود ۱۰ % را تجربه­کرده که عمدتا به نفع اراضی انسان­ساخت صورت پذیرفته است. تغییر کاربری پوشش گیاهی، در سال های مورد مطالعه با نوساناتی همراه بوده و نهایتا افزایشی حدود (۶۸%) را تجربه ­نموده است؛ تغییرات افزایشی آن بیشتر از تغییرات کاهشی و در خارج از محدوده قانونی شهر اتفاق افتاده است. نتایج نشان­می دهد، اراضی انسان ساخت در طی سال های ۲۰۲۴-۱۹۸۶ با رشد ۱۳۳ درصدی به طور پیوسته در حال گسترش بوده و در مقابل، زمین های بایر و پوشش های گیاهی کاهش یا نوسان داشته اند. تحلیل ها گویای آن است که کالایی­شدن فضا منجر به تخصیص بازارمحور اراضی و تغییرات ساختاری در الگوی توسعه شهری شده است؛ بنابراین نیاز به مداخلات مدیریتی و حکمرانی در جهت هدایت برنامه ریزی شهری به­سوی شهرهای عادلانه تر و پایدارتر به­ویژه در شهرهایی که به­سرعت در حال گسترش هستند، می باشد.

کلیدواژه ها:

کالایی شدن فضا ، تغییر کاربری ، سنجش از دور ، شاخص SVM ، شهر زاهدان