طبقه بندی اشکال و تحلیل مورفولوژیک پیچان رودها در رودخانه اترک: رویکردی مبتنی بر تلفیق چندزمانه داده های ماهواره ای و پهپادی با وضوح بالا (مطالعه موردی: بازه چات گنبد)

این پژوهش با استفاده از تصاویر ماهواره ای چندزمانه QuickBird ۲۰۰۵، SuperView ۲۰۱۹، Pléiades ۲۰۱۹ و داده های پهپادی ۲۰۲۴ به تحلیل مورفودینامیک و طبقه بندی اشکال پیچان رودهای رودخانه اترک در بازه چات گنبد استان گلستان پرداخته است. روش تحقیق مبتنی بر تفسیر بصری و تحلیل هندسی ۲۱ بازه پیچان رودی شناسایی شده و تفکیک چهار واحد اصلی ژئومورفولوژیک بوده است. یافته های کمی تحقیق نشان می دهد که الگوی هندسی رودخانه در حال پیچیده تر شدن است. تعداد کانال های مستقیم (با سینوزیته پایین) در سال ۲۰۰۵ دو مورد بودند که در سال ۲۰۲۴ کاملا حذف شدند. در مقابل، کانال های با سینوزیته بالا (بیش از ۵/۱) از ۹ مورد در سال ۲۰۰۵ به ۱۰ مورد در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته اند. بررسی ویژگی های هیدرولوژیکی و حجم رواناب سالانه نشان داد که سال ۱۳۹۷–۱۳۹۸ (۲۰۱۹) با ثبت حدود ۳۹۰ میلیون مترمکعب رواناب سالانه، یک رخداد حدی و بی سابقه در دوره مورد مطالعه بوده است؛ رخدادی که شامل یک سیلاب ۱۵روزه با دبی پیک ۱۰۸ مترمکعب بر ثانیه و حجم ۲۴ میلیون مترمکعب بوده و به عنوان یک نقطه عطف، همزمان با جهش ناگهانی در شدت و دامنه تغییرات ریخت شناختی رودخانه اترک عمل کرده است. در دوره پس از سیلاب (۲۰۱۹–۲۰۲۴)، افزایش و جابجایی اشکال رسوبی داخلی و توسعه تدریجی پوشش گیاهی پایدار بر روی این رسوبات مشاهده شد که بیانگر بازآرایی مورفودینامیک رودخانه و تطبیق آن با الگوهای پیچان رودی پیچیده تر است. این نتایج نشان دهنده پاسخ سریع و حساس رودخانه اترک به رویدادهای هیدرولوژیکی شدید و تشدید گذار از الگوهای ساده به پیچیده در بازه مطالعاتی است.

کلیدواژه ها:

ژئومورفولوژی ، مورفودینامیک ، ماهواره ، پهپاد ، سیلاب دشت ، چات گنبد ، استان گلستان ، ایران