بررسی تطبیقی ضمانت های اجرایی نقض اصول دادرسی کیفری در نظام های حقوقی ایران و مصر

قواعد دادرسی کیفری، به همان میزان که در راستای به کیفر رساندن گناهکاران به کار گرفته می شود؛ به همان میزان مانع کیفر دادن بی گناهان است. از این رو، دادرسی کیفری بر اصولی بنیادین استوار است که تضمین کننده حقوق متهمان و پاسدار اعتماد عمومی نسبت به نظام عدالت کیفری است. نقض این اصول، به ویژه توسط ضابطان قضایی، نه تنها موجب تضعیف حقوق فردی می شود؛ بلکه کارآمدی فرایند دادرسی را نیز تحت تاثیر قرار می دهد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل ضمانت اجراهای نقض اصول دادرسی کیفری در نظام حقوقی ایران و مصر، به روش تطبیقی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، قوانین داخلی (از جمله قانون اساسی، قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری دو کشور)، آرای قضایی و اسناد بین المللی، انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که در ایران، ضمانت اجرای بطلان دلیل به طور محدود و عمدتا در خصوص اقرار ناشی از شکنجه یا اقدامات غیرقانونی ضابطان پیش بینی شده است، در حالی که در مصر ماده ۳۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری و آرای دیوان عالی این کشور هرگونه اقرار ناشی از اجبار را بی اعتبار می دانند. با وجود این، ضعف در نظارت بر ضابطان و پراکندگی مقررات، موجب کاهش کارایی ضمانت اجراها در هر دو کشور شده است. نتیجه گیری پژوهش بر ضرورت تدوین قاعده عمومی بطلان، یکپارچه سازی قوانین، آموزش تخصصی ضابطان و تقویت نهادهای نظارتی مستقل تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

دادرسی کیفری ، ضمانت اجرای بطلان ، ضابطان قضایی ، نظام حقوقی ایران ، نظام حقوقی مصر ، نظارت قضایی