<span lang="FA">واکاوی ابعاد مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی ایران

گسترش سریع هوش مصنوعی مولد در نظام آموزش عالی، فرصت ها و چالش های جدیدی را در حوزه آموزش و پژوهش ایجاد کرده است. با وجود افزایش استفاده از این فناوری در دانشگاه ها، هنوز شناخت جامعی از انگیزه ها، چالش ها و معیارهای ارزیابی عملکرد آن در میان گروه های مختلف دانشگاهی ایران، به ویژه در حوزه های علمی و کاربردی مانند کشاورزی و منابع طبیعی، وجود ندارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی ابعاد مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی در نظام آموزش عالی ایران انجام شد. این مطالعه با رویکرد پیمایشی و در مقیاس ملی اجرا گردید. جامعه آماری شامل اعضای هیئت علمی، پژوهشگران پسادکتری، دانشجویان و پژوهشگران دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی کشور بود که از طریق نمونه گیری داوطلبانه در پژوهش مشارکت کردند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه الکترونیکی بود که در بستر گوگل فرمز (Google Forms) منتشر شد. در مجموع، ۶۵۰ پرسشنامه شامل اعضای هیئت علمی (۳۴۱ نفر)، پژوهشگران پسادکتری (۵۰ نفر)، دانشجویان (۱۳۹ نفر) و سایر پژوهشگران (۱۲۰ نفر) در شش گروه علمی، به طور کامل تکمیل و داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفتند. چارچوب مفهومی پژوهش بر مبنای ادبیات مرتبط با پذیرش فناوری و عوامل فردی و حرفه ای موثر بر استفاده از هوش مصنوعی تدوین شد. نتایج نشان داد که صرفه جویی در زمان مهم ترین انگیزه استفاده از هوش مصنوعی در میان پاسخ گویان است و در اغلب گروه ها بیش از ۵۵ درصد پاسخ ها را به خود اختصاص داده است، به طوری که این مقدار در گروه فنی و مهندسی به ۶۷/۷۸ درصد رسید. در حالی که کمبود آموزش صحیح و نگرانی های اخلاقی از مهم ترین چالش های استفاده از این فناوری محسوب می شوند. همچنین، تفاوت های معناداری میان سطوح فعالیت دانشگاهی در برخی الگوهای استفاده و انگیزه های بهره گیری از هوش مصنوعی مشاهده شد. به طور کلی، یافته های این پژوهش نشان می دهد که ارتقای آموزش های تخصصی، تقویت اعتماد به خروجی های هوش مصنوعی و توجه نظام مند به ملاحظات اخلاقی، از عوامل کلیدی برای استفاده موثر از این فناوری در نظام آموزش عالی به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

پژوهش های دانشگاهی ، تحصیلات تکمیلی ، نگرانی اخلاقی ، هوش مصنوعی مولد