<span lang="FA">مناسبات بینامتنی میان لیلی و مجنون جامی و لیلی و مجنون فضولی

داستان لیلی و مجنون به عنوان یکی از بن مایه های کلاسیک و غنایی در ادبیات فارسی و ترکی، همواره مورد توجه شاعران بوده است. این داستان به عنوان یکی از بنیادین ترین کهن الگوهای عاشقانه در ادبیات شرق، در ادوار مختلف دستخوش بازآفرینی های متعدد شده است. در این میان، منظومه های عبدالرحمن جامی و فضولی بغدادی دو نمونه شاخص از تعامل سنت ادبی فارسی و ترکی در بازپرداخت این روایت به شمار می آیند. پژوهش حاضر با هدف تبیین مناسبات بینامتنی میان این دو اثر، به روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی تدوین شده است. جستار حاضر چگونگی بازنمایی روایت جامی در متن فضولی و نوع پیوندهای بینامتنی (اقتباس، دگرگونی و بازآفرینی) میان آن ها را مطالعه و تحلیل کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که فضولی در روایت داستان و بستر کلی اثر، جامی را به عنوان متن غایب (زیرمتن) در نظر داشته و از «بینامتنیت ضمنی» بهره برده است. این مناسبات در سطوح روایت، موتیف های عرفانی و شخصیت پردازی مشهود است. لازم به ذکر است که فضولی در سرودن این اثر، مقلد صرف نیست و با استفاده از نوآوری های ساختاری نظیر: افزودن قالب های شعری دیگر (غزل و مربع) به بدنه مثنوی و تغییر در بخش بندی داستان، به بازآفرینی خلاقانه اثر دست زده است. مناسبات بینامتنی میان لیلی و مجنون جامی و فضولی مطابق با طبقه بندی ژنت، نمونه ای از «تداوم و دگرگونی» است که در آن، متن فضولی همزمان با حفظ سنت ادبی، ویژگی های ابداعی خاص خود را به نمایش گذاشته است.

کلیدواژه ها:

مطالعه تطبیقی ، بینامتنیت ، لیلی و مجنون جامی ، لیلی و مجنون فضولی