الگوی جامع ارزیابی عملکرد نظام ملی پژوهش و فناوری مبتنی بر شاخص های ترکیبی

ارزیابی عملکرد نظام ملی پژوهش و فناوری، به دلیل تعدد بازیگران، ناهمگنی داده ها و ضرورت پاسخ گویی درباره تخصیص منابع عمومی، نمی تواند به سنجه هایی مانند تعداد مقالات، استنادات و ثبت اختراع محدود شود. هدف این پژوهش، طراحی و اعتباربخشی الگویی جامع و بومی برای ارزیابی عملکرد نظام ملی پژوهش و فناوری ایران بود که ظرفیت های پایه، کیفیت حکمرانی و فرایندها، خروجی های علمی و فناورانه و اثرگذاری های اقتصادی، اجتماعی و مسئله محور را در ساختاری منسجم تلفیق کند. پژوهش با طرح آمیخته اکتشافی متوالی انجام شد. در مرحله کیفی، شاخص های اولیه از طریق فراترکیب ۵۲ منبع علمی و سیاستی استخراج و سپس طی دو دور دلفی، با مشارکت خبرگان سیاست گذاری علم، فناوری و نوآوری، غربالگری و بومی سازی شدند. در مرحله کمی، اهمیت نسبی ابعاد و مولفه ها با روش بهترین بدترین و بر پایه قضاوت ۱۴ خبره تعیین شد. یافته ها نشان داد الگوی نهایی از چهار بعد توانمندسازها، حکمرانی و فرایند، خروجی ها و اثرگذاری، شامل ۱۲ مولفه و ۳۶ شاخص عملیاتی، تشکیل شده است. بعد حکمرانی و فرایند بیشترین اهمیت را داشت و بعد اثرگذاری در رتبه دوم قرار گرفت. همچنین، حل چالش های ملی مهم ترین مولفه بعد اثرگذاری بود. نوآوری پژوهش در عملیاتی سازی و وزن دهی حکمرانی و فرایند در چارچوبی جامع، تبیین جایگاه آن در کنار توانمندسازها، خروجی ها و اثرگذاری ها، و پیوند ارزیابی پژوهش و فناوری با مسائل اولویت دار ملی و بهره برداری دستگاه های اجرایی است. این الگو می تواند مبنایی برای استقرار سامانه ملی پایش عملکرد، بازنگری شاخص های ارزیابی دستگاه های اجرایی، تقویت بودجه ریزی عملکرد محور و هدایت منابع پژوهشی به سوی حل مسائل ملی فراهم کند.

کلیدواژه ها:

ارزیابی عملکرد ، نظام ملی پژوهش و فناوری ، شاخص ترکیبی ، حکمرانی علم و فناوری ، اثرگذاری اجتماعی-اقتصادی