طراحی الگوی سیاست محور ارزیابی اثربخشی تحقیقات دانشگاهی در حوزه علوم تربیتی: چارچوبی برای بهبود تخصیص منابع و تصمیم گیری

هدف: فعالیت های علمی و پژوهشی از مهم ترین عوامل توسعه تمدنی، فناورانه و اجتماعی به شمار می روند و دستاوردهای آن ها نقش تعیین کننده ای در رشد اقتصادی کشورها دارند. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی الگوی سیاست محور ارزیابی اثربخشی تحقیقات دانشگاهی در حوزه علوم تربیتی ایران انجام شد تا چارچوبی برای بهبود تصمیمات مربوط به تخصیص منابع پژوهشی فراهم شود.روش پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد، آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی-کمی) بود. داده های مرحله کیفی از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از خبرگان حوزه علوم تربیتی و ارزیابی پژوهش گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون (تحلیل تم) تحلیل شدند. در مرحله کمی نیز برای اولویت بندی مولفه ها از فرایند تحلیل سلسله مراتبی استفاده شد. به منظور اعتبارسنجی مفهومی الگو، از تکنیک دلفی اصلاح شده و شاخص های CVR، CVI و ضریب توافق کندال بهره گرفته شد.یافته ها: نتایج حاصل از مرور پیشینه و تدوین چهارچوب مفهومی نشان داد که ابعاد و مولفه های الگوی ارزیابی اثربخشی تحقیقات دانشگاهی حوزه علوم تربیتی را شامل بعد ورودی (­سرمایه انسانی، سرمایه فیزیکی، منابع مالی و زمان)؛ بعد خروجی/ستانده تحقیقات دانشگاهی (کمیت و کیفیت تولیدات علمی، طرح های پژوهشی درون دانشگاهی و برون دانشگاهی، تحقیقات دانشجویی؛ بعد اثربخشی (اثربخشی درونی و بیرونی) و بعد اهداف (درون دانشگاهی و برون دانشگاهی) و بعد عوامل موثر بر اثربخشی تحقیقات دانشگاهی (درون دانشگاهی و برون دانشگاهی) پیشنهاد و گروه بندی می شوند. یافته های بخشی کیفی حاصل از مصاحبه به توسعه الگو و نتایج به شناسایی سه بخش اصلی شامل «کمیت و کیفیت ستانده پژوهشی»، «اثربخشی درونی و بیرونی» و «متقاضیان/ بهره برداران درون دانشگاهی و برون دانشگاهی» انجامید. نتایج بخش کمی نشان داد بیشترین اجماع خبرگان مربوط به مولفه های اثربخشی بیرونی، به ویژه اثربخشی سیاستی و مرجعیت علمی بود. نتایج اعتبارسنجی، تمامی مولفه ها را تایید کرد.نتیجه گیری: الگوی پیشنهادی، زمینه گذار از ارزیابی های صرفا کمی به رویکردی سیاست محور و مبتنی بر اثربخشی را در حوزه علوم تربیتی فراهم می کند. به کارگیری این الگو می تواند به ارتقای کیفیت تصمیمات مربوط به تخصیص منابع پژوهشی، تقویت پیوند میان پژوهش های دانشگاهی و نیازهای نظام آموزشی کشور و در نهایت، حل مسائل این حوزه کمک کند.

کلیدواژه ها:

ارزیابی پژوهش ، اثربخشی پژوهش ، سیاست گذاری پژوهش ، تخصیص منابع پژوهشی ، علوم تربیتی