ارزیابی پویای آسیب پذیری آبخوان دشت قزوین با بهره گیری از عملگرهای فضایی غیرجبرانی

مدیریت پایدار منابع آب زیرزمینی در مناطق خشک و نیمه خشک، به ویژه در قطب های کشاورزی نظیر دشت قزوین، با چالش اثرات هم افزای برداشت های بی رویه و تخریب هیدروشیمیایی روبروست. مدل های سنتی ارزیابی آسیب پذیری که عمدتا بر عملگرهای جبرانی (مانند ترکیب وزنی خطی) استوارند، به دلیل میانگین گیری شرایط نامناسب در یک متغیر و شرایط مطلوب در متغیر دیگر، تمایل به پنهان سازی نقاط بحرانی دارند. این پژوهش با ارائه یک چارچوب تحلیلی جدید و غیرجبرانی، ریسک تجمعی آبخوان دشت قزوین را در یک بازه زمانی ۲۱ ساله (۱۳۸۰ تا ۱۴۰۱) ارزیابی کرده است. در این رویکرد، با تلفیق داده های بلندمدت پیزومتری و پارامترهای هیدروشیمیایی و استفاده از عملگرهای فضایی غیرجبرانی (به ویژه عملگر حاصل ضرب فضایی)، اطمینان حاصل شد که مناطقی که همزمان از افت شدید کمیت و کیفیت آب رنج می برند، به عنوان کانون های بحرانی مطلق شناسایی شوند.نتایج تحلیل های مکانی-زمانی نشان دهنده یک تغییر رژیم قابل توجه در رفتار هیدرودینامیکی و هیدروشیمیایی آبخوان است که طی آن، آبخوان از پایداری نسبی به تنش مزمن دچار شده است. پیشروی تهاجمی زون های پرخطر از حاشیه های شرقی و جنوب شرقی به سمت مرکز و غرب دشت مشاهده شد و یک نقطه عطف بحرانی در سال های ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۱ شناسایی گردید که در آن مساحت مناطق پرخطر از حدود ۳۰ درصد به بیش از ۵۰ درصد کل ناحیه رسید. تا سال ۱۴۰۱، بیش از ۶۵ درصد از آبخوان تحت تنش بحرانی و حدود ۵/۴۲ درصد در وضعیت پرخطر قرار داشت. مدل غیرجبرانی توانست هسته های بحرانی پنهانی را در مرکز دشت آشکار کند که روش های سنتی به اشتباه آن ها را

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری آبخوان ، تحلیل مکانی-زمانی ، دشت قزوین ، ریسک هم افزا ، عملگرهای غیرجبرانی ، GIS