بررسی نقش رژیم های شهری و عوامل موثر بر تاثیرگذاری آنها در ساختار و فرآیند تصمیم سازی مدیریت شهری تهران با تاکید بر مصوبات کمیسیون ماده ی ۵

مقدمه: در نظام مدیریت شهری تهران، علاوه بر نهادهای رسمی، بازیگران متعدد غیررسمی در جهت دهی به سیاست ها و برنامه های شهری نقش دارند. نظریه ی رژیم شهری به عنوان رویکرد منتخب، با استفاده از این ایده در نگرش کثرت گرایی معتقد است که هیچ گروهی در سطح محلی، قدرت انحصاری ندارد و بنابراین بازیگران متعدد رسمی و غیررسمی بر روند تغییرات شهری تاثیر دارند. هدف پژوهش: هدف پژوهش حاضر در گام اول بررسی مفهوم رژیم شهری، انواع، بازیگران متنوع و نقش آن ها در برنامه ها و طرح های شهری و سپس تحلیل نقش رژیم های شهری در ساختار نهادی و فرآیندهای تصمیم سازی در شهر تهران با تاکید بر  مصوبات کمیسیون ماده ۵ در شهر تهران است. روش شناسی: پژوهش از نوع کیفی و در دو گام انجام شده است. در ابتدا به منظور روشن شدن نقش رژیم های شهری، منتخبی از مصوبات منتخب کمیسیون ماده ۵ (۲۰ مصوبه مربوط به تغییر کاربری) شورای عالی شهرسازی و معماری در بازه ی زمانی ۱۴۰۳-۱۳۹۳ بررسی می شود. در گام دوم، به منظور شناسایی نحوه ی اثرگذاری گروه ها و علل موثر بر تاثیرگذاری نقش بازیگران غیررسمی و رسمی در قالب رژیم های شهری، نظر۲۰ متخصص با روش مصاحبه ی عمیق بررسی و در ادامه با انجام فرآیند کدگذاری، مقوله های فرعی و اصلی به دست آمده است. یافته ها و بحث: نتایج بررسی بخش اول نشان داد که در نمونه های مصوبات بررسی شده، رژیم های شهری در قالب بانک ها، موسسات خصوصی و حتی شهرداری ها، با هدف اقتصادی و بعضا نمادین، به تغییر کاربری با سود اقتصادی بیشتر با هدف تامین نفع خود و نه نفع عمومی دست می زنند. بر مبنای نظر متخصصین مشخص شد که گروه های سازنده ی رژیم های شهری در تهران، شامل بخش عمومی، خصوصی و اجتماعی هستند و مهم ترین عامل موثر بر شکل گیری رژیم های شهری و تسهیل نقش آن ها عامل اقتصاد سیاسی، در کنار نهادینه نشدن منفعت عمومی و همچنین ضعف در سیستم مشارکتی در مدیریت شهری است. نتیجه گیری: در نهایت، می توان گفت اقتصاد سیاسی فضا، خود عامل اصلی برهم زننده ی تعادل رژیم های شهری است. عوامل موثر بر نقش رژیم های شهری در مدیریت کاربری اراضی، شامل ضعف در ساختار حقوقی- نهادی، اقتصاد- سیاسی فضا و گروه های شکل دهنده ی ساختار رژیم شهری است که توامان با دربرگرفتن بازیگران مختلف، بر فرآیند برنامه ریزی و تصمیم سازی شهری موثر است.

کلیدواژه ها:

رژیم های شهری ، مدیریت شهری ، اقتصاد سیاسی فضا ، مصوبات کمیسیون ماده ی ۵ ، تغییر کاربری ، تهران