الگوی آینده پژوهی خبر در شبکه های اجتماعی با رویکرد دلفی فازی و سناریونویسی

این پژوهش با هدف طراحی الگوی آینده پژوهی خبر در شبکه های اجتماعی ایران تا افق ۱۴۱۵ انجام شد. با توجه به تغییر اکوسیستم رسانه ای از ساختار متمرکز به شبکه غیرخطی و چالش های ناشی از هوش مصنوعی مولد، گذار به رویکردهای آینده پژوهی ضروری بود. روش تحقیق ترکیبی از کیفی و کمی-فازی است. در گام اول، با تحلیل مضمون و مصاحبه با ۲۱ خبره، مولفه ها استخراج شدند. سپس با دلفی فازی در سه دور و مشارکت ۲۵ متخصص، شاخص ها اولویت بندی و صحت سنجی شدند. در نهایت با سناریوویژارد و ماتریس MICMAC، سناریوها ترسیم گردیدند. یافته ها نشان داد اکوسیستم خبر تحت تاثیر پنج پیشران کلیدی است. هوش مصنوعی و کلان داده ها ماهیت خبر را از «کالا» به «فرآیند سیال» تغییر داده اند. همچنین، تغییر مخاطب به تولیدکننده فعال و فروپاشی مدل های درآمدی سنتی، چالش های بنیادین هستند. دو سناریو ترسیم شد: «بحران حقیقت» (محتمل) که در آن اخبار جعلی و احساسی منجر به قطبی شدن و کاهش اعتماد می شود؛ و «هوشمندی شفاف» (مطلوب) که در آن فناوری در خدمت صحت سنجی و شفافیت است و مدل های مبتنی بر اشتراک، استقلال را تضمین می کنند. نتیجه گیری حاکی از آن است که آینده خبر جبرگرا نیست و به انتخاب ها بستگی دارد. برای گذار به سناریوی مطلوب، مداخلات در چهار حوزه ضروری است:این پژوهش با تلفیق دلفی فازی و سناریونویسی در بستر ایران، چارچوبی نظام مند برای سیاست گذاران ارائه می دهد تا به جای واکنش های لحظه ای، با دیدی راهبردی با تحولات فناوری و جامعه مواجه شوند و اکوسیستمی شفاف و پایدار بسازند.