تبیین و تحلیل سناریوهای زیست شبانه در فضاهای عمومی بافت تاریخی منطقه ۱۲ تهران با رویکرد آینده پژوهی

زیست شبانه به عنوان یکی از مولفه های مهم کیفیت زندگی شهری، پویایی فرهنگی و کارکرد اقتصادی اجتماعی شهرها، در سال های اخیر توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. بااین حال، تحقق زیست شبانه در فضاهای عمومی، به ویژه در بافت های تاریخی، با چالش های کالبدی، مدیریتی و اجتماعی متعددی مواجه است و اغلب مطالعات موجود فاقد رویکرد آینده نگر هستند. پژوهش حاضر با هدف تبیین وتحلیل سناریوهای محتمل زیست شبانه در فضاهای عمومی منتخب بافت تاریخی تهران و با بهره گیری از رویکرد آینده پژوهی انجام شد. روش پژوهش کیفی تحلیلی و مبتنی بر تحلیل اثرات متقابل شاخص ها بود. در گام نخست، با بهره مندی از تکنیک دلفی و استفاده از نظرات ۱۵ متخصص شش شاخص کلیدی شامل مقررات کنترل آلودگی صوتی، تنوع کاربری های شبانه، حضور و نظارت پلیس، نورپردازی و مبلمان شهری، برگزاری رویدادها و حمل ونقل عمومی شبانه شناسایی شد. سپس حالت های مختلف هر شاخص تعریف و ترکیب های محتمل آینده با استفاده از سناریونویسی و تحلیل ماتریس سازگاری بررسی گردید. نتایج نشان می دهد که زیست شبانه پدیده ای چندبعدی و وابسته به تعامل هم زمان مولفه های مدیریتی، اجتماعی و کالبدی است. سه سناریوی محتمل استخراج شد: دو سناریو با انسجام درونی نسبتا زیاد و سازگاری کامل و یک سناریو نامطلوب و ناپایدار. سناریوی نسبتا مطلوب، اجرای موثر مقررات، تنوع کاربری ها، حضور فعال پلیس، ارتقای کیفیت محیط کالبدی و دسترسی کامل به حمل ونقل شبانه را برجسته می کند و زمینه ساز افزایش امنیت و سرزندگی اجتماعی در شب می شود؛ درحالی که سناریوی نامطلوب کاهش هم زمان این مولفه ها را نشان می دهد که به افول زیست شبانه منجر می شود. یافته اصلی پژوهش نشان می دهد که پایداری زیست شبانه در بافت تاریخی تهران بیش از گسترش صرف فعالیت ها، نیازمند تنظیم گری هوشمندانه، هماهنگی نهادی و برنامه ریزی یکپارچه مبتنی بر آینده نگری است. این نتایج می تواند به عنوان مبنایی تحلیلی برای سیاست گذاری و برنامه ریزی زیست شبانه در فضاهای عمومی شهری، به ویژه در بافت های تاریخی استفاده شود.

کلیدواژه ها:

زیست شبانه ، فضاهای عمومی ، سناریو نویسی ، بافت تاریخی تهران