مطالعه تطبیقی ضمان اخافه در فقه امامیه و اهل سنت

پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای، به بررسی مبانی فقهی ضمان اخافه در فقه امامیه و اهل سنت می پردازد. مسئله اصلی آن است که آیا ترساندن دیگری، اگر به ورود ضرر یا خسارت بینجامد، می تواند سبب مستقل ضمان تلقی شود یا خیر؟ با توجه به اینکه بحث اخافه در متون فقهی غالبا پراکنده و ذیل عناوینی چون اتلاف، تسبیب، دیات، اجتماع سبب و مباشر و نیز احکام محاربه مطرح شده است، این پژوهش می کوشد آن را بهمثابه یکی از اسباب قابل تحلیل در ضمان قهری، به صورت مستقل و منسجم واکاوی کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصل توجه به اخافه و آثار آن در هر دو مکتب فقهی پذیرفته شده است؛ اما اختلاف فقیهان بیشتر ناظر به چگونگی تحلیل رابطه سببیت، میزان تاثیر ترساندن در تحقق ضرر و حدود انتساب عرفی خسارت است. بر این اساس، صرف ایجاد خوف برای تحقق ضمان کافی نیست، بلکه باید ضرر پدیدآمده به گونه ای باشد که عرف آن را به رفتار مخیف منتسب بداند. در نتیجه اخافه زمانی می تواند موجب ضمان گردد که میان آن و خسارت وارده، رابطه ای موثر و قابل استناد وجود داشته باشد.

کلیدواژه ها:

اخافه ، ضمان ، ضمان مطلق ، سببیت عرفی ، ضمان قهری