نسبت تاریخ فرهنگی با مطالعات ایران شناسی

امروزه بیش از پنجاه سال از شکل­گیری و کاربست رویکرد تاریخ فرهنگی در حوزه دانش تاریخ و سایر دانش های مرتبط با آن می­گذرد. در این فرایند زمانی، اساسا شاهد تلاش مورخان فرهنگی و پژوهشگران سایر حوزه­های مرتبط با علوم انسانی- اجتماعی برای ارائه خوانش چندلایه­ای و عمیق­تر از رخدادهای تاریخی و اجتماعی هستیم. به گونه­ای که مکاتب فکری گوناگونی در پهنه اروپا از جمله سنت فرانسوی مکتب آنال، سنت مطالعات فرهنگی انگلیس، سنت آلمانی و سنت ایتالیایی شکل گرفته که هر کدام در چارچوب زمینه­های تاریخی و فرهنگی خود با خوانشی متفاوت، به تاریخ فرهنگی اهتمام داشته­اند. هدف از این نوشتار آن است که به سنجش و ارزیابی دقیقی از پتانسیل­های روشی، محتوایی و معرفت شناسی تاریخ فرهنگی ژرداخته شود تا عیار و اعتبار آن برای بهره گیری در پژوهش­های ایران شناسی و شکل­گیری تاریخ­نگاری فرهنگی به دست آید. دستاورد بحث نشان می دهد که تاریخ فرهنگی همچون مطالعات ایران شناسی دارای رویکردی خرد و جزئی­نگرانه است که در تولید معرفت به گروه­های فراموش شده اجتماعی می­نگرد و به انعکاس صداهای دوردست و حاشیه­ای می پردازد. هر دو رویکرد تاریخ نگاری فرهنگی و مطالعات ایران شناسی با اتکا به روش های کیفی و ترکیبی برآمده از دانش های گوناگون بر آن هستند تا تفسیرهای چندگانه را جایگزین روایت های یکه و منحصربه فرد از گذشته تاریخی نماید. این امر باعث شده تا جهت گیری تاریخ از مطالعه گذشته به سوی بررسی حال و اکنون و آینده، تغییر یابد. در نتیجه، محصول کار نگرش تاریخ فرهنگی و ایران شناس را می توان در نوعی کاربردی­سازی تاریخ در باب مقوله فرهنگ مشاهده کرد و این در حالی است که تاریخ نگاری سنتی از گذشته های دور تا اواخر قرن بیستم میلادی صرفا به جنگ ها و شرح حال پادشاهان و نخبگان سیاسی- نظامی محدود می شد. تاریخ فرهنگی ضمن پایان دادن به رویکرد نخبه گرا، باعث شده تا همگان را به سمت سویه های متکثر اجتماعی و فرهنگی هدایت کند.

کلیدواژه ها:

ایران شناسی ، تاریخ فرهنگی ، تاریخ نگاری جدید ، تاریخ اکنون