تحلیل الگوهای فضایی خانه های دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز

خانه های دوره پهلوی دوم در محله امانیه اهواز بر پایه تعامل ساختاری سه لایه فضاهای باز، پوشیده و بسته سازمان می یابند؛ ساختاری که از الگوی سنتی حیاط مرکزی فاصله گرفته و بر سازمان خطی - ورودی با لایه میانی پوشیده استوار است. تحلیل ۳۸ خانه موجود نشان می دهد که حیاط جهت گیری بنا و محور ورود را تعیین می کند، فضاهای پوشیده همچون حیاط خلوت، تراس و بالکن نقش واسط میان بیرون و درون را دارند، و فضاهای بسته شامل اتاق خواب، نشیمن، پذیرایی و آشپزخانه هسته سکونتی خانه را شکل می دهند. گونه شناسی جزء فضاهای داخلی نیز بیان می کند که این فضاها در قالب الگوهای تکرارشونده و تابع تفکیک عملکردی میان عرصه روزمره و رسمی سازمان می یابند و با سه گانه فضایی پیوند مستقیم دارند. هدف پژوهش، شناسایی و تبیین الگوهای سازمان فضایی این خانه ها و روشن سازی نحوه تعامل سه لایه باز - پوشیده - بسته با ساختار جزء فضاهای داخلی است. این هدف با تعریف الگو به عنوان ساختاری ذهنی و مولد روابط فضایی و از طریق تلفیق تحلیل سه گانه فضایی و گونه شناسی جزء فضاها محقق شده است. باوجود محدودیت هایی همچون وابستگی به نمونه های موجود و دشواری دسترسی به برخی بناها، الگوهای فضایی منسجم قابل استخراج بوده اند و امکان تحلیل دقیق تری از ساختار سکونتی این دوره را فراهم کرده اند. یافته ها نشان می دهد که الگوهای به دست آمده قابلیت استفاده در مطالعات تطبیقی میان محلات مختلف اهواز یا دیگر شهرهای دوره پهلوی دوم را دارند و می توانند مبنایی برای تحلیل های آینده درباره تکرارپذیری، تفاوت های اقلیمی و تاثیر شرایط اجتماعی - اقتصادی بر شکل گیری سازمان فضایی مسکن این دوره فراهم کنند و درک جامع تری از سازوکارهای فضایی این دوره ارائه دهند.

کلیدواژه ها:

سازمان فضایی مسکن ، گونه شناسی فرمی ، مسکن ، معماری پهلوی دوم ، امانیه اهواز