موضوع تعهد و موضوع عقد (وحدت یا دوگانگی)

تعریف و توصیف صحیح مفاهیم در علم حقوق در تحلیل درست موضوع ها، حل سریع مسائل مرتبط و نیز آموزش آن ها نقش بی بدیلی را ایفا می نماید. یکی از موضوع های مهم و مورد مناقشه که تاکنون حل نشده و پرسش اصلی این نوشتار می باشد، این است که آیا به رغم تخالف مفهومی «تعهد» و «عقد»، موضوع این دو مفهوم متغایر است یا خیر؟ به عبارت دیگر، بین موضوع این دو چه نسبتی از نسب اربعه صادق است؟ در این خصوص میان نویسندگان حقوقی اختلاف نظر بسیاری وجود دارد. برخی بزرگان قائل به وحدت و برخی مشاهیر دیگر قائل به دوگانگی بین موضوع تعهد و موضوع عقد شده اند. به نظر می رسد هیچ کدام از این دو دیدگاه نمی تواند به طور مطلق و کامل صحیح باشد و هرکدام تنها قسمتی از واقعیت را بیان می نماید. در این پژوهش نظری و تحلیلی، به این نتیجه رسیده ایم که نه تنها در این خصوص باید میان موضوع عقد تملیکی و موضوع عقد عهدی قائل به تفاوت شد، بلکه بی تردید باید میان مفهوم مصدری و اسم مفعولی (محصولی) این دو عنوان نیز فرق گذاشت. در واقع، در عقود تملیکی موضوع تعهد و موضوع عقد یکی است، این در حالی است که در عقود عهدی موضوع تعهد در معنای محصولی با موضوع عقد تفاوت دارد. موضوع تعهد در عقود عهدی مال یا عمل است، در حالی که موضوع عقد در این عقود، ذمه و عهده شخص متعهد است. به همین دلیل باید گفت نسبت میان موضوع تعهد و موضوع عقد در عقود تملیکی «تساوی» است، در حالی که در عقود عهدی این نسبت چیزی جز «تباین» نیست.

کلیدواژه ها:

تعهد ، دوگانگی ، عقد ، موضوع تعهد ، موضوع عقد ، وحدت