جناس درون سوره ای: مطالعه موردی سوره های ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن

واژگان قرآنی از منظر بیرونی دارای انسجام آوایی و از منظر درونی، واجد هم بستگی معنایی هستند؛ ازجمله عواملی که به این هم شکلی ساختاری کمک می کند، بهره گیری از آرایه «جناس» است. در پژوهش های پیشین، جناس عمدتا در سطح مصرع، بیت یا درون فقره و فقرات کنار هم در نثر مطرح بوده است، اما این مقاله در پی واکاوی جناس در مقیاس کلان تر، یعنی در «بافت سوره» و فراتر از آیات مجاور است.این مقاله با روش توصیفی تحلیلی، پنج سوره «ذاریات، طور، نجم، قمر و الرحمن» را به عنوان نمونه بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که در این سوره ها، افزون بر تکرار، انواع جناس در سطح کل سوره نیز وجود دارد که گویای اهتمام قرآن کریم به همسانی واژگان در ساختار یک سوره است. همچنین، کارکردها و وجوه زیباشناختی این جناس های درون سوره ای در دو سطح دسته بندی می شوند: ۱. کارکردهای معناشناختی: شامل انسجام متن، ایجاد تقابل و تناظر میان بخش های سوره و بازگشت به فضاهای معنایی طرح شده در متن؛ ۲. کارکردهای زیبایی شناختی: شامل ایجاد نظم و تناسب در سطح سوره، ایجاد موسیقی آوایی ، تکرار و بازی با ذهن.

کلیدواژه ها:

جناس درون سوره ای ، جناس متنی ، ذاریات ، طور ، نجم ، قمر ، الرحمن