<span lang="AR-SA">شناسایی متابولیت های ثانویه عصاره گیاه پنیرک به روش <span dir="LTR">LC/MS/MS <span lang="AR-SA">و تاثیر آن بر کیفیت شیر بزهای نجدی شیرده

سابقه و هدف: در سال های اخیر، استفاده از افزودنی های طبیعی و گیاهی در تغذیه دام به عنوان جایگزینی ایمن و پایدار برای افزودنی های شیمیایی مورد توجه قرار گرفته است. این رویکرد به ویژه در نشخوارکنندگان شیرده از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا کیفیت شیر علاوه بر ترکیب جیره غذایی، به وضعیت آنتی اکسیدانی و بار میکروبی آن نیز وابسته است. گیاه پنیرک (Malva sylvestris) بومی مناطق مختلف ایران است که حاوی ترکیبات زیست فعال متعددی از جمله ترکیبات فنولی، فلاونوئیدها، آنتوسیانین ها و آلکالوئیدها می باشد. این ترکیبات دارای خواص آنتی اکسیدانی، ضدالتهابی و ضد میکروبی بوده و می توانند نقش موثری در بهبود سلامت دام و کیفیت فرآورده های دامی ایفا کنند. اطلاعات محدودی درباره کاربرد تغذیه ای عصاره پنیرک بر کیفیت شیر وجود دارد. بنابراین، هدف از این پژوهش شناسایی متابولیت های ثانویه عصاره اتانولی گیاه پنیرک با استفاده از روش LC/MS/MS و بررسی اثر افزودن این عصاره به جیره بزهای نجدی شیرده بر ظرفیت آنتی اکسیدانی و بار میکروبی شیر بود.مواد و روش ها: گیاه پنیرک در مرحله گل دهی جمع آوری شد. پس از خشک کردن نمونه ها در سایه، عصاره گیری به روش خیساندن (Maceration) با استفاده از اتانول ۷۰ درصد و نسبت ۱۰:۱ (وزن/حجم) به مدت ۲۴ ساعت در دمای اتاق انجام گرفت. پس از صاف سازی، حلال با استفاده از دستگاه روتاری اواپراتور تبخیر شد و عصاره نهایی در دمای ۴ درجه سانتی گراد برای آنالیز بعدی نگهداری گردید. شناسایی ترکیبات زیست فعال عصاره با استفاده از دستگاه LC/MS/MS (Waters، آمریکا) انجام شد. برای جداسازی ترکیبات، از ستون C۱۸ و فاز متحرک شامل اسید فرمیک ۱ درصد در آب و استونیتریل استفاده گردید. داده ها با نرم افزار MassLynx تحلیل شدند.در بخش دامی آزمایش، ۱۲ راس بز نجدی شیرده با میانگین وزن ۴ ± ۲۶ کیلوگرم در قالب طرح کاملا تصادفی به سه تیمار تقسیم شدند: گروه کنترل: جیره پایه (بدون افزودن عصاره)، تیمار یک: جیره پایه + عصاره به میزان ۲/۰ درصد ماده خشک مصرفی روزانه و تیمار دو: جیره پایه + ۴/۰ درصد ماده خشک مصرفی روزانه. ظرفیت آنتی اکسیدانی شیر با آزمون DPPH و بار میکروبی شیر با روش کشت در محیط Plate Count Agar و شمارش کلنی ها اندازه گیری شد.نتایج: نتایج حاصل از آنالیز LC/MS/MS نشان داد که عصاره اتانولی گیاه پنیرک حاوی ۱۱ ترکیب فنولی، ۴ آنتوسیانین و ۷ آلکالوئید است. ترکیبات فنولی شناسایی شده شامل اسید گالیک، اسید بنزوئیک، اسید سیرینجیک، اسید ۳،۴‑دی متوکسی سینامیک، اسید p-کوماریک، میریستیسین، اسید کافئیک، لوتئولین، اسید کلروژنیک و آپیژنین بودند. بیشترین غلظت مربوط به اسید p-کوماریک و اسید ۳،۴‑دی متوکسی سینامیک بود. آنتوسیانین های شناسایی شده شامل مالویدین‑۳‑O-گلوکوزید، سیانیدین‑۳‑گلوکوزید، دلفینیدین‑۳‑O-گلوکوزید و سیانیدین‑۳‑روتینوزید بودند. همچنین، آلکالوئیدهایی نظیر تتراندرین و کوکسولین شناسایی شدند که طبق مطالعات پیشین دارای اثرات ضد میکروبی و ضد التهابی هستند. افزودن عصاره پنیرک به جیره بزهای شیرده موجب افزایش معنی دار ظرفیت آنتی اکسیدانی شیر نسبت به گروه کنترل شد، به طوری که بیشترین مقدار در تیمار دریافت کننده ۴/۰ درصد عصاره مشاهده گردید. همچنین، بار میکروبی شیر در تیمارهای حاوی عصاره پنیرک به طور معنی داری کاهش یافت.نتیجه گیری: بر اساس نتایج این مطالعه، عصاره اتانولی گیاه پنیرک غنی از ترکیبات فنولی، آنتوسیانینی و آلکالوئیدی با خواص آنتی اکسیدانی و ضد میکروبی است. افزودن این عصاره به جیره بزهای نجدی شیرده موجب بهبود ظرفیت آنتی اکسیدانی و کاهش بار میکروبی شیر شد. بنابراین، عصاره پنیرک شاید بتواند به عنوان یک افزودنی طبیعی موثر در تغذیه بزهای شیرده به منظور ارتقای کیفیت تغذیه ای و بهداشتی شیر مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پنیرک (Malva sylvestris) ، عصاره گیاهی ، LC/MS/MS ، ظرفیت آنتی اکسیدانی ، بار میکروبی شیر