تعارض حق استیلاد زوجین با قواعد فقهی و مقتضیات نکاح

هدف: : این مقاله به بررسی تعارض حق استیلاد زوجین با قواعد فقهی و مقتضیات عقد نکاح می پردازد و می کوشد جایگاه فقهی فرزندآوری، امکان شرط عدم استیلاد، و حدود حقوق متقابل زن و شوهر را در پرتو فقه امامیه تبیین کند. همچنین به دنبال یافتن راهکارهای فقهی برای حل تعارض حقوقی میان زوجین در مسائل مربوط به باروری و کنترل تولیدمثل است. روش پژوهش: پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بر پایه منابع فقهی، روایی و قواعد عام فقهی انجام شده است. در این پژوهش، ادله موافق و مخالف اعتبار شرط عدم استیلاد، مفهوم مقتضای ذات و مقتضای اطلاق عقد نکاح، و نیز قواعدی مانند لاضرر، لاحرج، سلطنت، اهم و مهم و حسن معاشرت بررسی و تحلیل شده است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد استیلاد برخلاف برخی دیدگاه ها، از «مقتضیات ذات» عقد نکاح نیست، بلکه از «مقتضیات اطلاق» آن محسوب می شود ؛ ازاین رو، اصل فرزندآوری در نکاح مطلوب و مورد تاکید شارع است، اما الزام به آن به صورت مطلق از ماهیت عقد استفاده نمی شود. بر این اساس، شرط عدم استیلاد در ضمن عقد نکاح، در صورت عدم تعارض با موازین شرعی و عرفی، از نظر فقهی معتبر است. همچنین یافته ها حاکی از آن است که در صورت بروز تعارض میان حقوق زوجین مانند حق زوجه بر سلامت بدن و حق زوج بر استیلاد یا تعارض با حق حیات جنین، نمی توان به سادگی یکی را بر دیگری مقدم دانست، بلکه نیاز به استفاده از قواعد موازنه ای است و قواعدی مانند لاضرر، لاحرج و اهم و مهم در حل تعارض نقش تعیین کننده دارند. نتیجه گیری: بر اساس این پژوهش، حق استیلاد در فقه امامیه حقی مشترک و قابل تنظیم در چارچوب مصالح و شرایط واقعی زوجین است. بنابراین، در صورت تعارض، باید با تکیه بر قواعد فقهی همچون قاعده «اهم و مهم» در موارد تهدید سلامت یا حیات و با رعایت «حسن معاشرت» بر پایه مدارا و توافق دوجانبه،  «مصلحت سنجی» با توجه به شرایط خاص خانواده و جامعه و پرهیز از تحمیل ضرر، میان اقتضائات نکاح و حقوق متقابل زوجین توازن برقرار کرد.

کلیدواژه ها:

استیلاد ، تعارض ، مقتضای عقد نکاح ، شرط ضمن عقد ، تزاحم حقوق زوجین