واکاوی مولفه های پایداری در طراحی حیاط های مرکزی خانه های سنتی ایران با هدف ارتقا آسایش حرارتی

حیاط مرکزی به عنوان یکی از شاخص ترین عناصر معماری بومی ایران به ویژه در مناطق با اقلیم گرم و خشک همواره نقشی کلیدی در شکل گیری کیفیت فضایی خانه های سنتی ایفا کرده است. این عنصر افزون بر تامین آسایش حرارتی و بهینه سازی مصرف انرژی باعث ارتقاء کیفیت زیست محیطی، ایجاد پیوند میان انسان و طبیعت، تقویت تعاملات اجتماعی و خانوادگی و شکل گیری حس تعلق به مکان می شود. پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی به بازشناسی و تحلیل مولفه های پایداری در حیاط های مرکزی خانه های سنتی ایران می پردازد و در این مسیر علاوه بر مروری بر مبانی نظری پایداری و توسعه پایدار، شاخص ها و عوامل تاثیرگذار بر تحقق پایداری را در بافت بومی معماری مورد بررسی قرار می دهد. نتایج مطالعه بیانگر آن است که عواملی چون جهت گیری مناسب ساختمان، استفاده از مصالح بومی مانند خاک حاصل از گودال باغچه، سازماندهی فضایی بر محور حیاط مرکزی، تامین تهویه و نور طبیعی، وجود عناصر کالبدی همچون حوض آب و تابستان نشین و زمستان نشین، توجه به مقیاس و تناسبات انسانی و رعایت ملاحظات فرهنگی هویتی و اجتماعی همگی در راستای تحقق معماری پایدار حرکت می کنند. همچنین معماری ایرانی با تکیه بر سنت های حکیمانه، خود همواره توسعه پایدار را مدنظر داشته و بهره گیری از تجربیات گذشتگان و معاصر سازی آن ها راهکاری موثر برای بهبود کیفیت زندگی شهری و حفظ محیط زیست امروزی خواهد بود.

کلیدواژه ها:

معماری پایدار ، حیاط مرکزی ، خانه های سنتی ، اقلیم گرم و خشک