امکان سنجی و مدلسازی تغذیه مصنوعی آبخوان دشت اردبیل رویکردی برای مدیریت پایدار منابع آب در مناطق نیمه خشک

تامین و مدیریت منابع آب به ویژه در مناطق خشک و نیمه خشک یکی از مهمترین چالشهای زیست محیطی و توسعه ای ایران به شمار می رود. دشت اردبیل با وجود اهمیت بالا در بخش کشاورزی و شرب طی سالهای اخیر با کاهش سطح ایستابی و افت محسوس آبخوان مواجه بوده است. بهره برداری بیش از حد از منابع آب زیرزمینی، تغییرات اقلیمی و الگوهای نامناسب مصرف ضرورت بهره گیری از راهکارهای مدیریتی نوین از جمله تغذیه مصنوعی آبخوان ها را آشکار می سازد. هدف اصلی این پژوهش بررسی امکان سنجی تغذیه مصنوعی آبهای زیرزمینی در دشت اردبیل و ارائه روشی کارآمد برای احیا و پایداری منابع آبی منطقه است. بدین منظور، داده های هیدرولوژیکی، هیدروژئولوژیکی، زمین شناسی و اقلیمی دشت جمع آوری و پس از پردازش در نرم افزار Visual MODFLOW به عنوان یک ابزار قدرتمند شبیه سازی سه بعدی جریان آبهای زیرزمینی وارد شد. مدل در گام های مختلف شامل ساخت شبکه، تعیین مرزها، تخصیص پارامترهای هیدرولیکی، واسنجی و صحت سنجی اجرا گردید. برای ارزیابی اثر بخشی دو روش تغذیه مصنوعی یعنی خیساندن آرام گودال و چاهک های تزریقی مورد شبیه سازی و مقایسه قرار گرفت. نتایج حاصل نشان داد که اجرای سناریوهای تغذیه مصنوعی منجر به افزایش محسوس سطح ایستابی و بهبود بیلان آبخوان اردبیل می گردد. تحلیل حساسیت و واسنجی مدل دقت مناسب شبیه سازی را تایید نمود. بررسی های فنی و اقتصادی نشان داد که روش خیساندن آرام گودال به دلیل سادگی، هزینه کمتر و اثر بخشی بالاتر در شرایط منطقه، گزینه ای بهینه برای اجرا است. همچنین ارزیابی زیست محیطی حاکی از آن است که تغذیه مصنوعی نه تنها موجب جلوگیری از افت بیشتر سطح آب زیرزمینی می شود بلکه مانع نفوذ آب شور به سفره های شیرین و کاهش خطر فرونشست زمین نیز خواهد شد. بر این اساس نتایج پژوهش حاضر بیانگر آن است که دشت اردبیل پتانسیل مناسبی برای اجرای پروژه های تغذیه مصنوعی دارد و بهره گیری از این راهکار می تواند به عنوان یکی از استراتژی های کلیدی در مدیریت پایدار منابع آب منطقه مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تغذیه مصنوعی ، آبخوان دشت اردبیل ، Visual MODFLOW ، مدیریت منابع آب ، شبیه سازی