مراتب وجودی معماری و تعریف آن بر مبنای صورت، نظام فضایی و شکل در هستی شناسی توحیدی

تعریف معماری همواره از مسائل مناقشه برانگیز در حوزه نظری معماری بوده و اغلب تعاریف موجود متاثر از زمینه های تاریخی، فرهنگی و نظری هر دوره تنها بخشی از حقیقت آن را بازتاب داده اند. این پژوهش با رویکردی نظری تحلیلی و مبتنی بر هستی شناسی توحیدی در سنت ایرانی اسلامی چیستی و حقیقت معماری را تبیین کرده و در پی ارائه تعریفی جامع و فراگیر از آن است. بدین منظور ابتدا تعاریف رایج معماری نقد شده و کاستی های مفهومی آنها بررسی می شود. سپس با اتکا به تحلیل مفاهیم بنیادین، وجودی سه مرتبه اصلی در قوام یافتن معماری صورت بندی می شود: «صورت» به مثابه ساحت ایده، معنا و باورهای فردی و جمعی؛ «نظام فضایی» به عنوان ساختار پنهان و سامان دهنده کنش ها، روابط و رفتارهای انسانی؛ و «شکل» به منزله تبلور کالبدی معماری در بستر، زمان، مکان و فناوری. این مراتب با مراتب شناخت انسان – حس، خیال و عقل – متناظر دانسته می شوند و در چارچوب معرفتی ای تفسیر می گردند که شناخت را حاصل حضور همدلانه میان مدرک و مدرک می داند. بر این اساس پژوهش حاضر تعریفی از معماری پیشنهاد می کند که هم در خوانش و نقد آثار گذشته و معاصر و هم در پژوهش و تولید نظریه و انشاء و طراحی معماری قابل استفاده است.

کلیدواژه ها:

چیستی ، معماری ، هستی شناسی توحیدی ، نظام فضایی ، مراتب وجودی ، صورت ، نظام فضایی ، شکل