نقش سلسله مراتب فضایی در شکل گیری حافظه مکان در خانه های دوره پهلوی دوم شیراز

این پژوهش با هدف تبیین نقش «سلسله مراتب فضایی» در شکل گیری حافظه مکان در خانه های دوره پهلوی دوم شیراز انجام شد. روش تحقیق از نوع کیفی و مبتنی بر مطالعه موردی است و سه خانه شاخص به صورت هدفمند انتخاب و در چارچوب چهار مولفه تحلیلی شامل: (۱) سازمان فضایی (۲) سلسله مراتب فضایی (۳) آستانه ها و فضاهای میانی و (۴) مولفه های ادراکی مورد بررسی تطبیقی قرار گرفتند. یافته ها نشان می دهد حافظه پذیری این خانه ها بیش از آنکه به عناصر منفرد وابسته باشد از منطق توالی فضایی و تجربه مرحله مند ورود و استقرار ناشی می شود. ورودی و آستانه ها با کنترل دید و حرکت و ایجاد مکث های فضایی نقش «گره های ادراکی» را ایفا کرده و زمینه انتقال از عرصه عمومی به خصوصی را فراهم می کنند. حیاط به عنوان هسته سازمان دهنده و مرکز ثقل روابط بصری حرکتی، نقشی تعیین کننده در تثبیت تصویر ذهنی مکان دارد و اتاق ها نیز با نسبت های متفاوت محصوریت و پیوندشان با فضاهای میانی حافظه روزمره سکونت را تقویت می کنند. در نتیجه سلسله مراتب فضایی در خانه های پهلوی دوم شیراز نه صرفا سازوکاری عملکردی، بلکه ساختاری معنازا و حافظه ساز است. دلالت های پژوهش بر ضرورت صیانت از توالی دسترسی و فضاهای واسط در مداخلات حفاظتی و نیز بازتعریف سلسله مراتب و پیش فضاها در طراحی مسکن معاصر برای ارتقای حس مکان و تعلق فضایی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

سلسله مراتب فضایی ، حافظه مکان ، خانه های دوره پهلوی دوم ، شهر شیراز