ظهور مولفه های عرفانی و اجتماعی بر اندیشه ساخت و تزیینات خانه های تاریخی مطالعه موردی شهر اردبیل

تحولات سیاسی اجتماعی و مذهبی به بهترین شکل در هنر و معماری ایرانی ظاهر شده به گونه ای که طی دوره های مختلف تاریخی باورها و اندیشه های غالب آن جامعه بر بناها و سایر آثار مادی و غیرمادی مشهود است. دوران متاخر اسلامی به ویژه دوره قاجار و پهلوی این اندیشه های عرفانی فرهنگی و اجتماعی در تمامی بخش های جامعه به خصوص معماری و تزئینات وابسته به آن گسترش یافت؛ به طوری که در اکثر بناهای این دوره این تاثیرات مشهود است. بیشتر ابنیه تاریخی به جا مانده از دوره قاجار و پهلوی در شهر اردبیل از این قاعده مستثنا نیستند. این مقاله باهدف شناسایی ظهور مولفه های عرفانی و اجتماعی بر اندیشه ساخت و تزیینات خانه های تاریخی با تمرکز بر ابنیه تاریخی شهر اردبیل انجام گرفته است. بر این اساس پرسش اصلی این پژوهش بدین صورت مطرح می گردد که کدام مولفه ها و اندیشه ها بیانگر این موضوع هستند؟ روش پژوهش در این مقاله توصیفی و تحلیلی است و از طریق مطالعات کتابخانه ای و بازدید از بنا انجام شده است. بنابر یافته های تحقیق می توان گفت آثار نوشتاری (دعاها و اشعار به کار رفته) و همچنین کتیبه های قرآنی با اعتقادات و تفکرات بانیان صاحب خانه ها ارتباط دارد. مولفه های اجتماعی و فرهنگی با توجه به موضوعاتی مانند درون گرایی خانه ها، استفاده کوبه و حلقه، فضاهایی مثل هشتی و راهرو، اصل نفوذپذیری بصری و ساختارهایی مثل فضای کالبدی ساده، بناها، استفاده از حوض، آب، گل ها و گیاهان و باغچه، ایجاد سکو در نمای ورودی خانه ها، فضاهایی اختصاصی برای مهمانان و غیره به خوبی اصل فرهنگی در بناها را نشان می دهد.

کلیدواژه ها:

اردبیل ، خانه های تاریخی ، قاجار و پهلوی ، تزیینات خانه ها ، مضامین عرفانی ، مولفه های اجتماعی و فرهنگی