بررسی جایگاه تاریخ و نظام فلسفی هگل

گئورگ ویلهلم فریدریش هگل ۱۷۷۰ (۱۸۳۱م) یکی از فلاسفه معروف جهان و ایده پردازان قرن نوزدهم است که اوج تفکر فلسفی درباره تاریخ تا این زمان را می توان در اندیشه های وی جستجو کرد. هگل که از دوره نوجوانی سخت شیفته فرهنگ و اندیشه یونانی بود با بهره گیری از دستاوردهای فلسفی عهد کلاسیک ساختمان اندیشه ای خود را با نقد گفتمان فکری فلسفی عصر روشنگری و ارائه چارچوب فلسفی نظام مندی درباره تاریخ بنا نهاد (خراسانی، ۱۳۵۴: ۲۵۴-۲۵۷). دو مفهوم دیالکتیک و ایده آلیسم به عنوان جوهر فلسفه هگل در تفسیر خاص وی از تاریخ نیز جایگاه ممتاز دارند و در تبیین ساختار نظام مند تاریخ به عنوان بستری که ایده، روان روح (Geist) در حکم اندیشه خودآگاه جمعی به عنوان قوه محرکه آن را پویایی بخشیده و به سمت هدف معهود که همانا رسیدن ایده به آزادی و خودآگاهی کامل است رهنمون می شود به خوبی از آنها بهره گرفته است. هگل نیز همچون برخی از فلاسفه مطرح آلمان که تحت تاثیر شرایط زمانه اندیشه پردازی کرده اند در زمان هایی می زیست که سرزمین آلمان فاقد ساختار سیاسی، اقتصادی و اجتماعی متمرکز و منسجم قابل قیاس با ممالکی همچون فرانسه و انگلیس بود و به تدریج به خود آمده و شرایط نوظهوری را به تجربه نشسته بود؛ بنابراین غیرطبیعی نیست که آراء فلسفی او از شرایط زمانه نیز تاثیر پذیرفته است (مجتهدی، ۱۳۸۱؛ ستیس، ۱۳۷۰). علاوه بر این، هگل چه به نحو سلبی و چه ایجابی از اندیشه های بزرگان عهد روشنگری اعم از منتسکیو، روسو و به ویژه کانت الهام گرفته و در تبیین نسبت دین و فلسفه، اخلاق و اندیشه سیاسی و فلسفه و تاریخ از آنها یاری جسته است. از این حیث گفتمان فکری فلسفی هگل تلفیقی از آراء فلاسفه قدیم و جدید دنیای غرب را در خود دارد و در عین حال نظام فلسفی ویژه ای است که تحت تاثیر اندیشه و رویکرد خاص این فیلسوف پیچیده، گسترده، عمیق و پرالهام بوده است (پلامناتز، ۱۳۷۱؛ مجتهدی، ۱۳۷۱). نوشتار حاضر با بررسی زمینه های موثر در تبیین فلسفی تاریخ، در پی ارائه نظام فلسفی تاریخ در نزد هگل و چگونگی نسبت آن با تاریخ نگاری است؛ بنابراین پاسخگویی به این سوال بنیادین را جستجو می کند که پیوند میان فلسفه و تاریخ در نظام فلسفی هگل در پویایی و کارآمدی آن و طرح جایگاه تاریخ و تاریخ نگاری جهانی چه تاثیری داشته است؟

کلیدواژه ها:

هگل ، نظام فلسفی ، فلاسفه ، دیالکتیک ، ایده آلیسم ، زمینه های تاریخی اندیشه پردازی هگل