مفاهیم برنامه عملیات اضطراری در مدیریت بحران

وقوع بحران ها و شرایط اضطراری یکی از مهم ترین چالش هایی است که همواره جوامع، سازمان ها و زیرساخت های مختلف را تحت تاثیر قرار می دهد. افزایش پیچیدگی سیستم های اجتماعی، توسعه شهرنشینی، وابستگی متقابل زیرساخت ها و گسترش مخاطرات طبیعی و انسان ساخت ضرورت برنامه ریزی نظام مند برای مقابله با بحران ها را افزایش داده است. مطالعات انجام شده در حوزه مدیریت بحران نشان می دهد که کاهش پیامدهای ناشی از حوادث تنها به اقدامات پس از وقوع بحران محدود نمی شود بلکه نیازمند ایجاد آمادگی، توسعه ظرفیت های سازمانی و تدوین برنامه های عملیاتی پیش از وقوع حادثه است (UNDRR, ۲۰۱۹; Bi & Gelenbe, ۲۰۱۵). یکی از مهم ترین ابزارهای افزایش آمادگی در برابر بحران برنامه عملیات اضطراری (Emergency Operations Plan) است. این برنامه چارچوبی سازمان یافته برای تعیین نقش ها، مسئولیت ها، فرآیندهای تصمیم گیری، نحوه تخصیص منابع و روش های هماهنگی میان عوامل درگیر در شرایط اضطراری فراهم می کند. برنامه عملیات اضطراری با ایجاد یک ساختار مشخص موجب کاهش سردرگمی، افزایش سرعت واکنش و بهبود عملکرد سازمان ها در زمان وقوع حوادث می شود (FEMA, ۲۰۱۰). پژوهش حاضر با رویکرد مروری به بررسی مفهوم برنامه عملیات اضطراری، جایگاه آن در مدیریت بحران، مولفه های اصلی فرآیند تدوین و نقش آن در افزایش تاب آوری سازمانی می پردازد. بررسی مطالعات مختلف نشان می دهد که برنامه های اضطراری زمانی اثربخش خواهند بود که علاوه بر تدوین اولیه به صورت مستمر مورد ارزیابی، تمرین و به روزرسانی قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

برنامه عملیات ، اضطراری ، مدیریت بحران ، شرایط اضطراری ، آمادگی پاسخ به بحران ، تاب آوری سازمانی