از دروازه و قلعه تا مسجد تحلیل تطبیقی الگوی کالبدی-تاریخی بافت فرسوده محدوده مسجد یری پایین زنجان و مسجد شیخ تبریز و مسجد حاجی آباد یزد

مقدمه: بافت های فرسوده حول مساجد تاریخی در شهرهای ایرانی حاصل توسعه ارگانیک و لایه بندی تاریخی کالبدی هستند که در فرآیندهای بازسازی اغلب نادیده گرفته می شوند. هدف پژوهش بافت های فرسوده حول تاریخی در شهرهای ایرانی حاصل توسعه ارگانیک و لایه بندی تاریخی کلیدی هستند که در فرآیندهای بازسازی اغلب نادیده گرفته می شوند. روش شناسی تحقیق: روش تحقیق توصیفی، تحلیلی و تطبیقی است و داده ها از طریق تحلیل اسنادی، گزارش های سازمان میراث فرهنگی، طرح های تفصیلی شهرداری ها، تحلیل کالبدی و تحلیل فضایی (Space Syntax) با نرم افزار Depthmap جمع آوری شده اند. قلمرو جغرافیایی پژوهش این پژوهش سه مسجد محلی را به عنوان واحدهای تحلیلی انتخاب کرده است مسجد یری پایین (زنجان)، مسجد حاجی آباد در یزد و مسجد شیخی تبریز؛ همگی با نقش اجتماعی مذهبی در محله، سابقه ساخت بر بقایای ساختارهای نظامی اداری دوره قاجار و وضعیت فرسودگی کلیدی مشابه. یافته ها و بحث: یافته ها نشان می دهد که در هر سه مورد تحول از کانون نه توجه و مرکزگرایی فضایی حول مسجد شده است. ترکیب ارگانیک با شبکه معابر پیچیده، اختلاف تراز و غیره. نتایج این پژوهش نشان می دهد که الگوی تکرارشونده گوی کالبدی تاریخی مراکز مذهبی نام گرفته و نشان می دهد که فرسودگی کنونی نتیجه فرآیند تاریخی و نه بی نظمی است. نوآوری این پژوهش در سه سطح است: (۱) استخراج الگوی نظری جدید بر پایه مقایسه مساجد محلی همتراز (۲) تلفیق تحلیل فضایی و لایه بندی تاریخی بدون نیاز به داده های میدانی و (۳) پیشنهاد تبدیل اختلاف تراز ناشی از بقایای قلعه به عنصری طراحی شده در بازتوانی. پیشنهاد می شود در طرح های بازسازی لایه های تاریخی نه پوشانده شوند بلکه به عنوان بخشی از هویت فضایی مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده ، فرم ارگانیک ، لایه بندی تاریخی ، مسجد یری پایین ، فضایی ، بازتوانی ، هویت محور