بررسی قوس گهواره ای محراب در کلیسای مارگورگیس روستای سپورغان تلفیق معماری بومی ایران و سنت ارتدوکسی

کلیسای تاریخی مارگورگیس در روستای سپورغان در شمال شرقی شهر ارومیه یکی از شاخص ترین نمونه های برجای مانده از معماری مذهبی شرق آشور به شمار می آید. این بنا که در سال ۱۸۳۰ میلادی ساخته شد، علاوه بر جایگاه آیینی خود واجد ارزش های کالبدی و تاریخی قابل توجهی است. پلان کلیسا به صورت صلیبی طراحی شده و با چهار ستون قطور در مرکز شبستان به سه ناو تقسیم می شود. استفاده از مصالح بومی همچون آجر، خشت خام، ملات گل و شفته آهک همراه با برج ناقوس چهار طبقه در جبهه غربی این کلیسا را در نقطه ی تلاقی سنت های محلی و تاثیرات ارتدوکسی روسی قرار داده است. یکی از ویژگی های منحصر به فرد این کلیسا قوس گهواره ای محراب در جبهه شرقی است که از دیدگاه تاریخی و معماری اهمیت ویژه ای دارد. این قوس نه تنها به عنوان عنصری سازه ای باربر بلکه به عنوان عنصر شاخص در سازمان فضایی محراب ایفای نقش کرده است. تحلیل کالبدی نشان می دهد که ریشه ی این قوس در سنت های معماری بومی ایران به ویژه در طاق های ساسانی قابل ردیابی است؛ در حالی که حضور آن در فضای کلیسا در تعامل با سنت ارتدوکسی روسی بعدی آیینی و هویتی یافته است. این ترکیب نوعی تلفیق میان میراث بومی ایرانی و جریان های معماری ارتدوکسی را به نمایش می گذارد. از منظر تطبیقی چنین هم نشینی ای را می توان بازتابی از شرایط فرهنگی و مذهبی خاص سپورغان دانست؛ جایی که حضور میسیونرهای روس در اواخر قرن نوزدهم و گرایش بخشی از جامعه آشوری به ارتدوکسی موجب ورود الگوهای فضایی و سازه های جدید شد. در عین حال بهره گیری از مصالح و فنون ساخت بومی نشان می دهد که این کلیسا همچنان ریشه در سنت معماری منطقه داشته است. نتیجه ی این بررسی آشکار می سازد که قوس گهواره ای محراب کلیسای مارگورگیس سپورغان فراتر از یک عنصر سازه ای نماد عینی تلفیق معماری بومی ایران و سنت ارتدوکسی است؛ تلفیقی که هویت کالبدی و فرهنگی خاص این کلیسا را شکل داده و آن را به نمونه ای شاخص در میان کلیساهای تاریخی شمال غرب ایران بدل کرده است.

کلیدواژه ها:

کلیسای مارگورگیس سپورغان ، قوس گهواره ای ، معماری بومی ایران ، سنت ارتدوکسی ، مستندسازی معماری تاریخی