تاملی بر چالشهای اخلاقی و تنگناهای حاکمیتی در توسعه هوش مصنوعی؛ واکاوی مسئولیت پذیری و عدالت در پهنه فناوری اطلاعات و ارتباطات

با نفوذ روزافزون هوش مصنوعی در زیرساخت های حیاتی چالش های اخلاقی از مباحث انتزاعی به ضرورت های فنی و حقوقی تغییر ماهیت داده اند. هدف این پژوهش واکاوی چالش های بنیادین شامل سوگیری الگوریتمی، فقدان تفسیرپذیری (جعبه سیاه) و شکاف مسئولیت در قبال رفتارهای خودمختار ماشین است. این مقاله با اتخاذ رویکردی میان رشته ای راهکارهای عملیاتی نظیر طراحی ارزش بنیان (VSD)، هوش مصنوعی تبیینگر (XAI) و «حریم خصوصی تفاضلی» را مورد تحلیل قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که برای گذار از پدیده اخلاق شویی الزامات اخلاقی باید در قالب محدودیت های ریاضی و تست های واحد (Unit Testing) به معماری نرم افزار تزریق شوند. در نهایت این مقاله یک مدل حکمرانی سه لایه ای (فنی، سازمانی و حاکمیتی) را پیشنهاد می دهد که بر اساس آن مسئولیت حقوقی سامانه های هوشمند از طریق مدل مسئولیت محض و بیمه های تخصصی قابل مدیریت خواهد بود.

کلیدواژه ها:

اخلاق هوش مصنوعی ، اخلاق فناوری ، سوگیری الگوریتمی ، حریم خصوصی در طراحی محاسباتی ، مسئولیت مداری ، حکمرانی دیجیتال ، عدالت توزیعی ، مسئولیت مدنی ، طراحی ارزش بنیان ، شفافیت