ارزیابی و اولویت بندی کانون های بوم گردی استان گیلان با رویکرد ترکیبی تحلیل پوششی داده ها (DEA) و کوپراس (COPRAS)

صنعت گردشگری به ویژه بوم گردی، به عنوان یکی از مهم ترین بخش های توسعه پایدار در مناطق دارای پتانسیل های طبیعی و فرهنگی شناخته می شود. استان گیلان با برخورداری از تنوع زیستی منحصربه فرد، جنگل های هیرکانی، تالاب های بین المللی، مناطق کوهستانی و روستاهای بااصالت فرهنگی، یکی از مهم ترین مقاصد بوم گردی در ایران محسوب می شود. باوجود پتانسیل های فراوان، پراکندگی کانون های بوم گردی و محدودیت منابع مالی و زیرساختی، ضرورت اولویت بندی علمی این مناطق را اجتناب ناپذیر می سازد. پژوهش حاضر باهدف ارزیابی و اولویت بندی کانون های بوم گردی استان گیلان با استفاده از رویکرد ترکیبی تحلیل پوششی داده ها (DEA) و روش کوپراس (COPRAS) انجام شده است. در این پژوهش، ۳۷ کانون بوم گردی استان گیلان با استفاده از رویکرد ترکیبی دومرحله ای مورد ارزیابی قرار گرفتند. در مرحله اول، کارایی نسبی کانون ها با استفاده از مدل ورودی محور CCRAP در DEA محاسبه شد. در مرحله دوم، اولویت بندی کانون ها از دیدگاه دو گروه کارشناسان و گردشگران با روش کوپراس انجام و نتایج به صورت تطبیقی تحلیل شدند. یافته های پژوهش نشان داد که میان سه روش ارزیابی (کوپراس کارشناسان، کوپراس گردشگران و DEA) همبستگی کامل وجود ندارد که بیانگر تفاوت های بنیادین در منطق و ماهیت این روش ها است. منطقه ییلاقی ماسوله در هر دو روش کوپراس (کارشناسان و گردشگران) رتبه اول را کسب کرد، اما در رتبه بندی DEA در جایگاه ۲۱ قرار گرفت که نشان دهنده عملکرد کلی عالی اما کارایی فنی پایین در تبدیل منابع به خروجی است. در مقابل، پارک ساحلی چمخاله الگوی معکوسی داشت: رتبه ۴ در DEA (کارایی بالا) اما رتبه ۳۴ از دید کارشناسان و رتبه ۳۶ از دید گردشگران در کوپراس. منطقه کوهستانی-جنگلی خزنا نیز در هر سه روش رتبه آخر را کسب کرد که نشان دهنده عملکرد و کارایی بسیار ضعیف این منطقه است.

کلیدواژه ها:

تحلیل پوششی داده ها ، کوپراس ، کانون های بوم گردی ، سوپر کارایی ، اولویت بندی ، ارزیابی کارایی ، گردشگری ، استان گیلان