تحلیل تطبیقی تحلیل پوششی داده ها و روش های تصمیم گیری چندمعیاره فازی: تبیین شکاف های نظری و ارائه چارچوب مفهومی همگرایی

تحلیل پوششی داده ها (DEA) و روش های تصمیم گیری چندمعیاره فازی (FMCDM) از مهم ترین رویکردهای ارزیابی عملکرد و پشتیبانی تصمیم در حوزه علوم تصمیم به شمار می روند که هر یک بر مبانی نظری و سازوکار وزن دهی متفاوتی استوارند. در حالی که DEA بر استخراج درون زای اوزان از طریق مدل های برنامه ریزی خطی مبتنی است، روش های تصمیم گیری چندمعیاره فازی عمدتا بر وزن های برون زا و قضاوت خبرگان در شرایط عدم قطعیت تکیه دارند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–کتابخانه ای، به مقایسه ساختاری و مفهومی این دو جریان اصلی پرداخته و تفاوت ها و نقاط اشتراک آن ها را از منظر نوع داده، منطق وزن دهی، نحوه مواجهه با عدم قطعیت و قابلیت رتبه بندی واحدها بررسی می کند. بر اساس این تحلیل، برخی شکاف های مفهومی از جمله تفکیک داده های عینی و ذهنی، تفاوت در ماهیت اوزان، و محدودیت های رتبه بندی در مدل های کلاسیک DEA تبیین می شود. در ادامه، چارچوبی مفهومی برای همگرایی دو رویکرد ارائه می شود که بر ترکیب مرحله ای وزن دهی فازی و ارزیابی کارایی مبتنی بر DEA استوار است. این چارچوب در سطح نظری پیشنهاد شده و به عنوان مبنایی برای توسعه مدل های ترکیبی در پژوهش های آتی قابل استفاده است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که همگرایی کنترل شده میان سازوکارهای درون زای DEA و ظرفیت مدل سازی عدم قطعیت در رویکردهای فازی می تواند به طراحی مدل های ارزیابی منعطف تر و سازگارتر با محیط های تصمیم پیچیده منجر شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل پوششی داده ها ، تصمیم گیری چندمعیاره فازی ، ارزیابی عملکرد ، وزن دهی درون زا و برون زا ، مدل های ترکیبی