تحلیل پارادایم عدالت فضایی در برنامه ریزی محیط زیست با ادغام هوش مصنوعی و حکمرانی داده محور

این پژوهش با هدف بررسی مفهوم عدالت فضایی به عنوان یک رویکرد هنجاری نوین در برنامه ریزی محیط زیست، به تحلیل ادغام این مفهوم با مدل های تغییرات کاربری اراضی و فناوری های هوش مصنوعی می پردازد. با بهره گیری از روش مرور سیستماتیک بر اساس پروتکل PRISMA ۲۰۲۰، ادبیات مرتبط در پایگاه های معتبر مانند Scopus, Web of Science و سیویلیکا در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ بررسی شد. تمرکز غربالگری بر تمایز میان اشاره های اسمی به عدالت و تحلیل های عمیق آن در الگوریتم های هوشمند بود. یافته ها نشان می دهد که گذار از روش های آماری سنتی به مدل های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، دقت پیش بینی پیامدهای توزیعی تغییرات کاربری اراضی را به طور چشمگیری افزایش داده و امکان شناسایی الگوهای پنهان نابرابری های فضایی مانند جابجایی اجباری گروه های کم درآمد و کاهش دسترسی به خدمات اکوسیستمی را فراهم کرده است. با این حال، چالش های جدی همچون مسئله «جعبه سیاه» الگوریتم ها و بازتولید سوگیری های تاریخی در داده های آموزشی، خطر تشدید بی عدالتی های فضایی را به همراه دارد. تلفیق اصول عدالت فضایی با حکمرانی داده محور، از طریق توسعه مدل های توضیح پذیر (Explainable AI)، استفاده از داده های جامع و نماینده، و الزام پیوست عدالت فضایی در اصلاح قوانین منطقه بندی و مدیریت منابع آب، می تواند راهکاری عملی برای تحقق برنامه ریزی محیط زیست عادلانه ارائه دهد. در نهایت، ادغام هوش مصنوعی با چارچوب های اخلاق زیستی و برنامه ریزی مبتنی بر اجماع، نه تنها پایداری اکولوژیکی را تقویت می کند، بلکه به تحقق توزیع منصفانه منابع برای گروه های آسیب پذیر منجر خواهد شد و الگویی برای سیاست گذاری داده محور در مواجهه با تغییرات اقلیمی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

عدالت فضایی ، تغییرات کاربری اراضی (LULCC) ، هوش مصنوعی ، حکمرانی داده محور ، برنامه ریزی محیط زیست