حقوق فرزند و والدین در اسلام از منظر قرآن و روایت اهل سنت

خانواده در اسلام بنیادی ترین نهاد اجتماعی است و قرآن کریم از آن به عنوان مایه آرامش و مودت یاد کرده است. در این نظام حقوق فرزند و والدین به صورت متقابل و مکمل یکدیگر تعریف شده اند؛ به گونه ای که هیچ حقی بدون تکلیف و هیچ تکلیفی بدون پاداش نیست. با وجود تاکیدات فراوان در منابع دینی جوامع معاصر مسلمان به دلیل تاثیرپذیری از فرهنگ فردگرای غربی دچار غفلت از این حقوق شده اند. این پژوهش با هدف بازخوانی دقیق این حقوق از منابع اصیل انجام گرفته است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی مبتنی بر استخراج آیات مرتبط از قرآن کریم و مراجعه به صحاح سته (بخاری، مسلم، ترمذی، ابوداود، نسائی، ابن ماجه) و دیگر منابع معتبر حدیثی اهل سنت همچون سنن بیهقی، مستدرک حاکم، مجمع الزوائد و صحیح الترغیب البانی می باشد. نتایج تحقیق نشان می دهد که حقوق فرزند بسیار گسترده است از انتخاب پدر و مادر پرهیزگار پیش از تولد، اذان در گوش نوزاد، تحنیک، انتخاب نام نیکو (با تاکید بر نام های بندگی مانند عبدالله و عبدالرحمن و نهی از تحریف آنها)، عقیقه در روز هفتم (دو گوسفند برای پسر و یک گوسفند برای دختر)، ختنه در روز هفتم، شیردهی دو سال کامل، آموزش نماز از هفت سالگی و تنبیه آگاهانه از ده سالگی، تربیت اخلاقی بر پایه راستگویی و پرهیزگاری، تشویق به ورزش های تقویتی (تیراندازی، سوارکاری، شنا)، تامین مالی برای توانمندی فرزندان، محبت و عدالت میان فرزندان و توجه ویژه به رشد روانی، در مقابل، حقوق والدین عبارتند از اطاعت از آنان مادام که مخالف فرمان خدا نباشد، خدمت و احترام به ویژه در دوران پیری، انفاق مالی که اولین مخارج مومن به شمار رفته و والدین حق استفاده از مال فرزند را دارند، تقدم خدمت به والدین بر عبادات مستحب و حتی بر جهاد چنانکه در احادیث متعدد آمده است با تاکید ویژه بر اینکه حق مادر سه برابر حق پدر است. افزون بر این نیکی به والدین پس از مرگ نیز از طریق دعا، استغفار، اجرای پیمان ها، احترام به دوستان و صله رحم با خویشاوندان ادامه می یابد. پاداش نیکی به والدین رضایت خداوند و ورود به بهشت که زیر پای مادران توصیف شده است. در مقابل، نافرمانی از والدین (عاق) پس از شرک بزرگ ترین گناه کبیره محسوب شده و موجب لعنت، محرومیت از بهشت و نگاه رحمت الهی در قیامت می گردد؛ همچنین ناسزا گفتن به والدین چه مستقیم و چه غیر مستقیم از هولناک ترین گناهان است. در نهایت این پژوهش نتیجه می گیرد که تنها راه نجات از بحران خانواده در عصر حاضر بازگشت به قرآن و سنت و اجرای دقیق حقوق متقابل فرزند و والدین است. خدای بزرگ به همه ما توفیق تربیت صحیح فرزندان و خدمت صادقانه به والدین را عطا فرماید. آمین.

کلیدواژه ها:

حقوق فرزند ، حقوق والدین ، اسلام ، قرآن ، حدیث اهل سنت ، خانواده ، تربیت اسلامی